مجاهده كنيد كه شما را بسعادت و رستگارى و كمال انسانيت كه مقصود از خلقت همين است برساند .
وَ ما جَعَلَ عَلَيْكُمْ فِي الدِّينِ مِنْ حَرَجٍ مِلَّةَ أَبِيكُمْ إِبْراهِيمَ هُوَ سَمَّاكُمُ الْمُسْلِمِينَ مِنْ قَبْلُ وَ فِي هذا
در مقام امتنان بر مؤمنين بر آمده كه آنها را بدين حق رهبرى نموده و نيز امتنانا بر آنها دين را سهل و آسان گردانيده كه نه در اصل حرجى و نه در احكام آن زحمتى است و شريعت شما شريعت سهله سمحه است و آن ملّت پدر شما ابراهيم است و حنيف است كه او شما را مسلم ناميده و دين شما را توسعه داده ، ضمير ( هو ) راجع بابراهيم عليه السّلام است كه در كتب سماويّه قبل و در قرآن شما را مسلمان نام نهاده قوله تعالى حكاية از ابراهيم ( ع ) كه در دعاى خود
( وَ مِنْ ذُرِّيَّتِنا أُمَّةً مُسْلِمَةً لَكَ
و بقولى در ( هذا ) كلامى در تقدير است يعنى ( فى هذا القرآن ) .
لِيَكُونَ الرَّسُولُ شَهِيداً عَلَيْكُمْ وَ تَكُونُوا شُهَداءَ عَلَى النَّاسِ
جمله
لِيَكُونَ الرَّسُولُ شَهِيداً
متعلق به آيه جلو ( سمّيكم ) مىباشد يعنى ابراهيم شما را مسلمان ناميد و به اين نام شما را معزز و محترم گردانيد تا اينكه در قيامت محمد صلى اللَّه عليه و آله و سلّم گواه شما باشد و به اين نام بزرگ شناخته گرديد و شما مؤمنين براى ديگران از افراد بشر گواهان باشيد كه آنان بدين پيمبران پيشين استوار بودند يا مخالفت نمودند ، شايد ذيل آيه نظر بشرافت و فضيلت شريعت اسلام دارد بر باقى شرايع و اديان گذشته كه مؤمنين بايستى گواهان اعمال امم ديگر باشند قوله تعالى در شرافت امّت محمد صلى اللَّه عليه و آله و سلّم
( وَ كَذلِكَ جَعَلْناكُمْ أُمَّةً وَسَطاً )
خطاب بمؤمنين نموده كه شما امّت وسط ميباشيد كنايه از جامعيت و كامليت دين اسلام است كه در اصول و فروع آن بمنزله نقطه وسط دائره است و باقى شرايع بمنزله نقطههاى اطراف ميباشند چنانچه ظاهر و هويدا