مهيّا ميگرداند .
إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَ الَّذِينَ هادُوا وَ الصَّابِئِينَ وَ النَّصارى وَ الْمَجُوسَ
الخ تابعين موسى را يهود نامند ، ستارهپرستان را صائبين گويند و نصارى را عيسويان نامند و مجوس مشهور بتابعين زردشتند و گويند كتابى داشتند بنام كتاب المقدس لكن نه تاريخ حيات زردشت معلوم است و نه كتاب او و نه مذهب معيّنى دارد و اينان دو مبدء قائلند مبدء خير و شرّ بنام يزدان كه آن را مبدء خير نامند و اهريمن كه مبدء شرّ نامند و بسائط عنصريه را مخصوصا آتش را محترم ميشمارند و در ايران و هند آتشكدههايى دارند و گويند آنان سه مذهب دارند الصابئه و الرهبانيه و البوزيه .
آيه تذكر ميدهد كه عالم آخرت غير از عالم دنيا است كه يهودى و نصرانى و مجوسى و ستارهپرست همه مخلوط بهم ميباشند و در صورت انسانيّت همه شبيه بيكديگرند و در بعض اوقات بين آنها تميزى نيست ، عالم قيامت چنين نيست همه از هم جدا ميگردند و هر يك را بپاداش ايمان يا كفر و اعمال و رويهشان محل معينى و مقامى و منزلى براى آنان آماده شده و حقيقة خداوند بر هر چيزى و بر هر يك آنها گواهست فعل و عمل و رويّه هر كسى در احاطه علم ازلى او موجود است و هر كسى را بنتيجه كارش مىرساند ( ان خيرا فخيرا و ان شرا فشرا ) .
أَ لَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ يَسْجُدُ لَهُ مَنْ فِي السَّماواتِ وَ مَنْ فِي الْأَرْضِ
رؤيت بمعنى علم است و ( بهمزه انكارى ) خطاب برسولش نموده كه آيا تو نمىبينى يعنى البته مىبينى و خطاب اگر چه ظاهرا بنبى اكرم صلى اللَّه عليه و آله و سلّم است لكن شامل تمام امت مىشود .
مفسرين گويند
( أَ لَمْ تَرَ )
مقصود از رؤيت وضوح دلالت موجودات است بر مدبر حكيم و مقصود از سجده آنان مسخر و مطيع و منقاد بودنشان است بامر تكوينى و شايد مقصود از ( من ) موصوله كه براى ذوى العقول ميآورند اهل آسمانها