و اهل زمين از عقلاى آنها و ملائكه و جنّ و افراد بشر مراد باشد كه آنها از روى عقل و دانش و اختيار و فهم و عبادت خدا را سجده منمايند نه از روى غريزه .
وَ الشَّمْسُ وَ الْقَمَرُ وَ النُّجُومُ وَ الْجِبالُ وَ الشَّجَرُ وَ الدَّوَابُّ وَ كَثِيرٌ مِنَ النَّاسِ
و چون سياق آيه اين طور مينمايد كه سجده تمام موجودات بيك و تيره و بيك معنى در اينجا مراد است به اين لحاظ ممكن است گفته شود كه مقصود از سجده يك معنى عامترى مراد است كه تمام موجودات از ذوى العقول و غير ذوى العقول را شامل ميگردد و آن مطيع و مسخر بودن تحت اراده و خواست مبدء حكيم و خاضع و منقاد بودن تحت مشيت ازلى او مىباشد و به اين معنى شامل ذوى العقول و غير آنها تمام موجودات ميگردد كه همه مطيع و فرمان بردارند بامر تكوينى ازلى نه سجده اصطلاحى .
آيات راجع به سجده كردن و مطيع و منقاد بودن تمام انواع ممكنات از صاحبان عقل و دانش و غير آنها و نيز تسبيح و تمجيد نمودن تمام ذرّات دانسته و ندانسته باكراه و اجبار بسيار است قوله تعالى
وَ إِنْ مِنْ شَيْءٍ إِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ وَ لكِنْ لا تَفْقَهُونَ تَسْبِيحَهُمْ
اين آيه چنين ارائه ميدهد كه هر موجودى را ذكرى و تسبيحى است مخصوص به خود كه شايد دانسته و از روى اختيارى كه در جبلّه وى مأخوذ است مبدء خود را تسبيح و تمجيد مينمايد و از او روزى و بقاء خود را مىطلبد و لو آنكه علم بعلم خود ندارد چنانچه بسيارى از افراد بشر نيز همين طورند بفطرت خداى خود را مىشناسند و رو به او دارند لكن از دانش خود غافلند
وَ كَثِيرٌ حَقَّ عَلَيْهِ الْعَذابُ وَ مَنْ يُهِنِ اللَّهُ فَما لَهُ مِنْ مُكْرِمٍ إِنَّ اللَّهَ يَفْعَلُ ما يَشاءُ
در اين آيه تذكر ميدهد كه بسيارى از مردم خدا را سجده ميكنند و بسيار ديگر و لو آنكه فطرتشان بر توحيد است كه در حال اضطرار بدون اختيار رو به او ميآورند و حاجت مىطلبند لكن جحود ميكنند و دعوت پيمبران را نمىپذيرند بلكه انكار مينمايند براى چنين مردمانى عذاب محقق و ثابت گرديده و كسى را كه خدا خوار كند ديگر هيچ عزّت و كرامتى براى وى نخواهد بود و خدا بخواست و مشيّت خود هر چه مىكند كسى را بر او بحثى نيست .