بضعف قوى و مشاعر حسّى اندازهاى از ظاهر انصراف نموده و در باطن خود فرو رفتهاند آن وقت وجود رابطىاش به ديگران ضعيف گرديده نه وجود نفسى او يعنى راه ظاهرش بسته ميگردد و هر قدر ضعف بدن چنين مردمانى زيادتر گردد بر قوّت روحانيشان افزوده خواهد گرديد نمىبينى چگونه مرتاضين بدن و قواى طبيعى را ضعيف ميگردانند تا اينكه قواى روحانيشان قوى گردد و در حديث دارد
( موتوا قبل ان تموتوا ) .
و ظاهرا آيه منصرف باكثر مردم است كه علومشان همان جزئيّاتى است كه از قبل محسوساتشان بدست آوردهاند بلكه اكثر علماء سطحى كه مأخذ علومشان گفتههاى ديگران است چنين مردمانى وقتى بپيرى ميرسند و ضعيف البنيه و عليل المزاج ميشوند و مشغول به خود ميگردند و در اثر ضعف قواى حسّى محسوسات و علومى كه از قبل محسوسات و مفاهيم الفاظ يافتهاند زبون ميگردد آن وقت است كه ( لا يعلم شيئا ) نه علماى حقيقى كه پس از مجاهده با نفس قلب و روحشان مهيّا گرديده براى اشراق نور علمى كه
( يقذفه اللَّه فى قلب من يشاء من عباده )
كه آنها بمقام نفس مطمئنّه رسيدهاند و در جايگاه صدق قرار گرفتهاند چگونه ممكن است انسانى كه در نردبان ترقّى و تعالى صعود نموده و در طريق استكمال قدم مىزند از مقام شامخ علم حقيقى پرت گردد و راه فناء را بگيرد هرگز چنين نخواهد بود .
و نيز بلام ( لكيلا ) كه براى غايت آرند ارشاد بمنكرين معاد مينمايد كه نظر كنيد بآفرينش خود و تغييرات و تحوّلات خود را از اول آفرينش تا آخر حيات دنيويشان را در نظر گيرند و ببينند چگونه وقتى بپيرى رسيدند عود ميكنند به اول و همان طورى كه در كودكى چيزى نميدانستند در پيرى نيز خرفت و كم فهم و زبون ميگردند ، و از اينجا بفهمند آن كسى كه قدرت دارد چنين تغييراتى در آنان بدهد البته قدرت دارد پس از مردن در سراى ديگرى به آنها حيات نوينى ببخشد .
تفسير مخزن العرفان در علوم قرآن ( فارسى ) — صفحة 327
مساهمون: سيده نصرتبيگم امين ( بانوى اصفهان )
ص٣٢٧