وَ تَرَى الْأَرْضَ هامِدَةً فَإِذا أَنْزَلْنا عَلَيْهَا الْماءَ اهْتَزَّتْ وَ رَبَتْ وَ أَنْبَتَتْ مِنْ كُلِّ زَوْجٍ بَهِيجٍ
راغب گفته ( يقال همدت النار طفئت و منه ارض هامدة لا نبات فيها و نبات هامد يابس ، قال تعالى
وَ تَرَى الْأَرْضَ هامِدَةً
. ( پايان ) آيه خطاب است يعنى اى خواننده تو زمين را خشك و پژمرده مىبينى كه اثرى از آن نمايان نيست وقتى آب باران بر آن ريخته گرديد بجنبش و حركت و نشاط ميآيد ، و ( ربت ) تشبيه بخمير مايه نموده كه قابل هر صنفى از نبات و گياه ميگردد كه از آن روئيده شود . اشاره به اينكه انسان نيز پس از مردن حقيقت انسانيتش قابل ميگردد كه پس از تحوّلاتى حيات نوينى بوى بخشوده گردد .
و نيز در مقام اظهار قدرت و امكان زنده شدن مردگان تذكر ميدهد و مردگان را تشبيه مينمايد به زمين مرده خشك فصل زمستان كه بفرود آمدن باران
( اهْتَزَّتْ وَ رَبَتْ )
به حركت ميآيد و تر ميگردد و سبز و خرّم مىشود و حبوبات و اشجار از آن ميرويد .
در آيات بسيار زنده شدن مردگان را در روز معاد تشبيه مينمايد بزنده شدن زمين در فصل بهار پس از خشك گرديدن آن در فصل زمستان ، و وجه تشبيه چنانچه در جاى ديگر گفته شده شايد چنين باشد كه همان طورى كه عين زمين در زمستان باقى است و آثارش از سبزى و خرّمى و روئيدن نباتات از آن مفقود گرديده و در تابستان بنزول باران و تابش آفتاب از خمودى بيرون ميآيد و حيات نباتى ديگرى در آن پديد ميگردد ، انسان هم نيز به مردن حقيقت انسانيش مفقود نگرديده آثار حيات و اعمال از وى سلب گرديده در بهار قيامت به آب رحمت الهى زنده ميگردد و آثار حياتى از وى بروز و ظهور مينمايد .
و نيز از جهت ديگر همانطورى كه بذر در پائيز در زمين ريخته مىشود در قعر زمين فرو مىرود و در آنجا پس از استحالاتى و پوسيدگى از مغز او دانه