توضيح آيات
أَ فَلَمْ يَهْدِ لَهُمْ كَمْ أَهْلَكْنا قَبْلَهُمْ مِنَ الْقُرُونِ يَمْشُونَ فِي مَساكِنِهِمْ
شايد مقصود از
( أَ فَلَمْ يَهْدِ لَهُمْ )
كه جمله استفهاميه است در مقام اعتراض بكفار قريش و اهل مكّه باشد كه شمايى كه براى تجارتتان به اطراف گذر ميكنيد آيا برايتان ظاهر نشده كه چه بسيار از قرنهاى گذشته مثل قوم عاد به طرف يمن و مساكن ثمود و اصحاب ايكة بشام و قوم لوط بفلسطين كه ظاهرا اثر خرابى منزلهاى آنها تا آن وقت باقى مانده بوده كه چگونه در اثر مخالفتشان آنان را هلاك گردانيديم
إِنَّ فِي ذلِكَ لَآياتٍ لِأُولِي النُّهى
همانا در باقى ماندن آثار عذاب آنها آيات و نشانههائيست براى كسانى كه صاحب عقل و تدبّرند كه كنجكاوى ميكنند كه بچه علّت و سببى اين طور منزلها خراب شده و اهل آن هلاك گرديدهاند و از آن پند گيرند و خود را از مخالفت سفراء حق تعالى باز ميدارند .
وَ لَوْ لا كَلِمَةٌ سَبَقَتْ مِنْ رَبِّكَ لَكانَ لِزاماً وَ أَجَلٌ مُسَمًّى
گفتهاند ( لزام ) يا مصدر لازم است كه موصوف بواقع گرديده و يا فعال بمعنى مفعل يعنى ملزم كه گويا آلت لزوم است و براى شدت لزوم لازم به آن مسمّى شده يعنى اگر نبود آن كلمهاى كه در ابتداء عالم از طرف پروردگار تو سبقت گرفته كه عذاب منكرين و كافرين را عقب بيندازد تا موقع معيّن مثل عذاب قوم عاد و ثمود ، عذاب ملازم اينها بود لكن حكمت و نظام جامعه چنين اقتضاء نموده كه آنان را مهلت بدهند و در مورد آزمايش قرار گيرند تا وقت نام برده شده .
فَاصْبِرْ عَلى ما يَقُولُونَ وَ سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَ قَبْلَ غُرُوبِها وَ مِنْ آناءِ اللَّيْلِ فَسَبِّحْ وَ أَطْرافَ النَّهارِ
پس از بيان اينكه تقدير بر اين جارى گرديده كه مجازات كفار و فسّاق را عقب بيندازيم فرموده اى رسول اكرم ( صلى اللَّه عليه و آله و سلّم ) تو بايستى بر جفاى معاندين