بشود براى او حدّى معين نمود اين است كه گفتهاند ( انّيّت او ماهيت اوست ) يعنى وجود او زائد بر حقيقت او نيست بلكه حقيقت ذات غير متناهى الهى عين وجود و حقيقت وجود و صرف وجود است و حقيقت صرفه ثانى بردار نيست ( كلّما فرضته ثانيا له فهو هو ) .
و به اين دليل ثابت ميگردد كه حقيقت واجب بنفس ذاتش اقتضاء وحدت دارد و ديگر در اثبات وحدت او محتاج بدليل نيستيم غير از اثبات عينيّت وجود و تحقق آن و اينكه وجود اصل است در موجودات و ماهيّت امر اعتبارى است .
و بهترين و جامعترين ادلّه همانست كه در كتاب كريم در آيه بالا فرموده
( وَ ما كانَ مَعَهُ مِنْ إِلهٍ إِذاً لَذَهَبَ كُلُّ إِلهٍ بِما خَلَقَ
الخ ) و آيه ديگر در سوره انبياء آيه 22
( لَوْ كانَ فِيهِما آلِهَةٌ إِلَّا اللَّهُ لَفَسَدَتا )
كه بنفى فساد در عالم ثابت ميگردد وحدت إله عالم زيرا كه بر فرض دوئيّت هر يك از اين دو إله بذات خود قادر بر همه چيز مىباشد حتى بر آنچه آن خداى ديگر قادر بر آنست و اگر قدرت او در مقدورات آن إله ديگر نفوذ نكند لازم آيد هر يك از اين خدايان هم غالب باشند و هم مغلوب و إله آن كسى است كه قادر مطلق باشد . ( طبرسى ) بروايتى زنديقى از امام صادق عليه السّلام سؤال نمود بچه دليل گوئيد نميشود صانع عالم زيادتر از يكى باشد حضرت در پاسخ فرمود اگر فرض كنيم دو خدا باشد يا هر دو قوى بيا هر دو ضعيفند يا يكى قوى و ديگرى ضعيف ، اگر هر دو قوى باشند چرا هر يك ديگرى را دفع نميكند كه خود در الهيت منفرد باشد و اگر هر دو ضعيفند هيچكدام لايق الوهيّت نميباشند و اگر يكى ضعيف و ديگرى قوى ، قوى خدا است و ضعيف تحت اقتدار او است .
( سؤال )
فرض ميكنيم دو مبدء هر دو قوى و نيرومند در پيدايش عالم شركت نمايند و رأى و سليقه آنان در حدوث و ترتيب و نظام عالم يكى گردد و هيچ يك از آنها بر خلاف صلاح ديد ديگرى رأى ندهد زيرا كه فرض هر دو حكيم و عالم بنظام