وَ سَخَّرَ الشَّمْسَ وَ الْقَمَرَ كُلٌّ يَجْرِي لِأَجَلٍ مُسَمًّى
و نيّر اعظم يعنى خورشيد و ماه را مسخّر نموده كه هر يك در مدار قرارگاه خود تا وقت معيّن كه در عالم قضاء و دستگاه آفرينش براى امرار حيات دنيا مقرّر گرديده گردش نمايند و اين نظام گيتى را برپاى دارند .
ذلِكُمُ اللَّهُ رَبُّكُمْ
آنكه اين عالم را اين طور مرتّب گردانيده آن پروردگار شما است كه مربّى و ناظم و پديد آورنده جهانيان است كه هم علّت موجده مخلوقات است و هم علّت مبقيه كائنات
وَ الَّذِينَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِهِ
و آنهايى را كه به غير خدا مىخوانيد و از آنان حاجت مىطلبيد
ما يَمْلِكُونَ مِنْ قِطْمِيرٍ
قطمير پوست نازكى است كه روى هسته خرما چسبيده ، اشاره به اينكه نه وجود آنها شريف است و نه از دست آنان كارى برمىآيد .
إِنْ تَدْعُوهُمْ لا يَسْمَعُوا دُعاءَكُمْ
اگر شما آنان را بخوانيد و در مقابل آنها تضرّع و اظهار كوچكى نمائيد آنان دعاى شما را نميشنوند زيرا كه گوش شنوا ندارند و بر فرض كه بشنوند و جماد نباشند و قادر بر جواب باشند
مَا اسْتَجابُوا لَكُمْ
دعوت شما را اجابت نخواهند نمود زيرا كه قدرت بر اجابت ندارند خود آنها مثل شما مخلوق ضعيفى خواهند بود كه محتاج و نيازمند بخداى تعالى ميباشند .
وَ يَوْمَ الْقِيامَةِ يَكْفُرُونَ بِشِرْكِكُمْ
معبودان شما در قيامت از شما بيزارى ميجويند و شركت خود را با خدا انكار مينمايند ، اشاره به اينكه آنچه را كه شما مشركين در مقام عبادت شريك خدا ميگردانيد خواه بت باشد خواه انسان يا موجود ديگر نه حاجت دنيوى شما را توانند روا كنند و نه در آخرت نفعى به حال شما مىبخشند و شما را از خود ميرانند زيرا كه ( قاضى الحاجات ) خدا است و بس و نجات دهنده از عذاب اخروى نيز فقط او است و بس .