توضيح آيات )
قُلِ ادْعُوا الَّذِينَ زَعَمْتُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ
الخ خطاب برسول گراميش نموده كه به اين مشركين بگو شما كه در باره بتها يا غير آن كه معبود خود قرار دادهايد و آنان را عبادت نموده و از آنها حاجت ميطلبيد در باره آنان چه گمان ميبريد آيا آنها را مالك چيزى ميدانيد يا گمان ميكنيد در آفرينش آسمانها و زمين با خدا شركت دارند يا اينكه قوّت و استيلاء و تفوّقى براى آنها تصوّر مينمائيد هر چه در باره آنان فكر كنيد خلاف است آنها در مملكت آسمانها و زمين ذرّة المثقالى مالك نميباشند .
اشاره به اينكه مالك حقيقى فقط خدا است احدى مالك ذرّهاى از اجزاء عالم نخواهد بود و اگر چيزى بدست كسى باشد عاريتى است از وى گرفته خواهد شد و نيز نيست از براى خدا از اين بتها معاون و كمكى .
وَ لا تَنْفَعُ الشَّفاعَةُ عِنْدَهُ إِلَّا لِمَنْ أَذِنَ لَهُ
اين آيه از قبيل آنجا است كه فرموده
( وَ لا يَشْفَعُونَ إِلَّا لِمَنِ ارْتَضى
مشركين به گمان اينكه بتها يا غير آنهايى را كه عبادت ميكنند در دنيا حاجت آنها را ميدهند و نزد خدا شفيع آنان ميگردند و مقام و منزلت آنان را بلند ميگردانند ، قوله تعالى حكاية از آنها فرموده
( ما نَعْبُدُهُمْ إِلَّا لِيُقَرِّبُونا إِلَى اللَّهِ زُلْفى )
و
( هؤُلاءِ شُفَعاؤُنا عِنْدَ اللَّهِ )
اين است كه ردّ قول آنها را نموده كه شفاعت احدى نفع نميبخشد مگر آن كسى كه مأذون در شفاعت باشد زيرا كه مقام شفاعت منصب بزرگى است هر كسى يا هر چيزى داراى چنين مقامى نخواهد بود .
فخر رازى در تفسير كبير در توجيه آيه چنين گفته چون خداى تعالى حال شاكرين و كافرين را در آيات پيش بيان نمود خطاب را اعاده كرده و برسولش صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم فرموده بمشركين بگو
( ادْعُوا الَّذِينَ زَعَمْتُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ
بطور تحكّم بكفّار امر مينمايد اگر گمان ميكنيد كه از دست اين بتها كارى بر مىآيد آنان را بخوانيد و