لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ
( لعلّ ) را براى ترجّى و اميدوارى مىآورند و چون اميدوارى نسبت بذات حق تعالى موضوع ندارد بايد حمل بر ناس نمود كه نسبت به خود مردم اميدوارى هست كه هنگام بليّات متذكّر اعمال قبيحشان گردند و بتوبه و انابه بسوى حق تعالى بازگشت نمايند و مبتلا گرديدن ببليّات دنيوى يكى از نعمتهاى الهى بشمار ميرود كه شايد مردم از اين راه كه هنگام بيچارگى و اضطرار است و هر كسى در آن هنگام بفطرت اوليّه خود رجوع بمبدء مينمايد و به زبان حال و قال از او نجات ميطلبد به اين وسيله بسوى حق تعالى بازگشت نمايند و از مخالفت بموافقت برگردند .
قُلْ سِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَانْظُرُوا كَيْفَ كانَ عاقِبَةُ الَّذِينَ مِنْ قَبْلُ
چون در آيه بالا چنين تذكّر داده كه آنچه عذاب و فساد در زمين واقع ميگردد در اثر اعمال و افعال ناشايسته مردم است در اين آيه براى مزيد تذكّر رسولش را مأمور ميگرداند كه به اين كفّار بگو در زمين گردش كنيد و حال گذشتگان را ببينيد كه در اثر مخالفت و اعمال ركيكهشان بچه عذاب هايى گرفتار گرديدند ، معلوم مىشود تا زمان نازل گرديدن قرآن آثار خرابى شهرستان عاد و ثمود و قوم لوط ( ع ) و غيره باقى بوده كه در بسيارى از آيات چنين تذكّر ميدهد كه اينها در مسافرتشان نظر كنند و آثار خرابى منزلهاى آنان را بنگرند و ببينند تا شايد متنبّه گردند .
كانَ أَكْثَرُهُمْ مُشْرِكِينَ
شايد اشاره به اين باشد كه اگر اكثر آنها يا نصف جماعت آنها موحّد بودند چنين عذاب تباه كننده كه تمام آنها را گرفت واقع نميگرديد و براى حفظ موحّدين عذاب از آنها برداشته ميشد
فَأَقِمْ وَجْهَكَ لِلدِّينِ الْقَيِّمِ مِنْ قَبْلِ أَنْ يَأْتِيَ يَوْمٌ لا مَرَدَّ لَهُ مِنَ اللَّهِ يَوْمَئِذٍ يَصَّدَّعُونَ
امر ( فاقم ) خطاب بپيمبر اكرم صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم است كه در امر دين كه ثابت و پايدار است و هيچ كجى و نقصى در آن يافت نخواهد شد استقامت و پايدارى بنما پيش از آنكه بيايد روزى كه مر آن روز را از جانب خدا بازگشتى نخواهد بود ، شايد جار و مجرور