آنجا نمودهايم مراجعه به آن جا شود چنانچه گفته شد ( ابرار ) جمع برّ است و برّ بر كسى صادق آيد كه تمام يا اكثر افعال و اعمال وى بفرموده عقل و روى ميزان شرع انجام گيرد چنين كسى از نعمتهاى اخروى بلكه دنيوى برخوردار است زيرا آدمى كه به تمام معنى نيكو كار باشد علاوه بر آنكه در قيامت در جايگاه قرب الهى متنعّم بنعمتهاى بينهايت است در دنيا نيز در اثر نيكى عمل كارهاى وى آسان ميگردد و چون او رو به خدا دارد تمام موجودات كه جند حق و لشگر اويند در واقع مطيع و فرمانبر او ميگردند
وَ ما هُمْ عَنْها بِغائِبِينَ
جهنّم هيچوقت از فجّار كه شايد مقصود كفّار باشند غائب و جدا نيست البته بايستى چنين باشد زيرا نظر بكفر و شرّ كه در آنان رسوخ نموده در جهنّم واقعند و جهنّم محيط بر آنها و در آن محصور گرديدهاند كجا جهنّم از آنها غائب و دور ميگردد بلكه آن بدبختان و سيه روزگاران در محاط جهنم واقعند
وَ إِنَّ جَهَنَّمَ لَمُحِيطَةٌ بِالْكافِرِينَ
وَ ما أَدْراكَ ما يَوْمُ الدِّينِ ، ثُمَّ ما أَدْراكَ ما يَوْمُ الدِّينِ ، يَوْمَ لا تَمْلِكُ نَفْسٌ لِنَفْسٍ شَيْئاً
خطاب برسول اكرم خود فرموده و اشاره بعظمت و بزرگى روز قيامت دارد كه به ( ماء ) استفهامى كه در مقام تعجب آرند سؤال نموده و گويا فرمودهاى محمّد صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم تو با احاطه علميهاى كه دارى چه ميدانى كه آن روز قيامت چه روز عظيمى است و تكرار براى تأكيد و اشاره باهميت چنين روزى است بعد در مقام عظمت آن روز برآمده كه آن روزى است كه هيچ نفس مالك چيزى نيست كه بتواند براى خود يا ديگران كارى انجام دهد زيرا تمام معدّات و اسبابى كه در عالم دنيا از روى حكمت و نظام مقرر گرديده از بين ميرود و بطورى از انسان سلب مالكيت ميگردد كه حتّى ديگر مالك نفس خود هم نيست و اعضا و جوارح نيز از اختيار