مقام كوشش برآمد كه حقيقت و جوهر ذات خود را از آلودگى شهوات نفسانى و آرزو و آمال طبيعى دنيوى تصفيه نمايد و قلب و دل خود را در اثر معرفت و محبت به حق تعالى و ايمان و تقوى و عمل صالح و ملكات حميده مثل عدالت شجاعت عفّت حكمت قوى و چابك گردانيده و نيز نفس انسانى خود را بزيور علم و دانش و شناسايى مبدء و معاد تزيين نموده و آراسته گردانيده و در مقام عمل نيز مطابق عدل و دستورات الهى رفتار نموده و خود را از حضيض حيوانيت باوج انسانيت رسانيده البته چنين كسى جوهر ذات و گوهر حقيقت وى نزد پروردگارش سنگين و ذى قيمت ميگردد و نيز اعمالش قيمت پيدا مىكند و وجودش شريف و روحش بسى ارجمند ميگردد
فَهُوَ فِي عِيشَةٍ راضِيَةٍ
پس چنين كسى كه داراى گوهر پاك روحانى و نفس چالاك قوى ملكوتى گرديد البته در زندگانى جاودانى و خوشى هميشهگى دائمى است و از حيات اخروى برخوردار ميگردد بلكه در همين حيات مجازى دنيوى كه محفوف بالام بسيار و مشقات بيشمار است در اثر صفاى روح و نور قلبش هميشه روشن و شادمانست و لو آنكه در لباس فقر زيسته و از حيث وسائل ظاهرى دنيوى ناراحت به نظر آيد
وَ أَمَّا مَنْ خَفَّتْ مَوازِينُهُ ، فَأُمُّهُ هاوِيَةٌ
به عكس كسى كه براى جوهر روحش و حقيقت انسانيتش و اعمالش وزنى و سنگينى و قيمتى نباشد مأواى و جايگاه وى در هاويه كه پستترين دركات جهنم است مىباشد مفسرين گويند هاويه بمعنى جايگاهست و عرب جايگاه را ام گويد پس معنى آيه چنين مىشود كسى كه جوهر روحش سبك و بىمقدار و براى اعمالش نيز وزنى و قيمتى نيست جايگاه وى هاويه كه پستترين دركات جهنم است مىباشد
وَ ما أَدْراكَ ما هِيَهْ ، نارٌ حامِيَةٌ