است و گاهى استعمال مىشود در رقّت بدون احسان و گاهى به عكس رحم را در موقع احسان بدون رقّت آرند و گاهى رحمت را در جايى آرند كه رقّت با احسان توأم گردد .
وقتى رحمت را نسبت به حق تعالى دهند فقط مقصود احسان است بدون رقت زيرا كه رقّت قلب صفت انسان و از كيفيات نفسانى بشمار ميرود ذات حق تعالى مجرد و منزّه از صفات ممكنات است .
اين است كه در روايت رسيده رحمت نسبت به خدا همان انعام و تفضّلات او است و نسبت به انسان عاطفه و از روى رقّت قلب وى است و از نبىّ اكرم صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم چنين نقل ميكنند كه فرموده ( وقتى خداى متعال رحم را خلق نمود به او گفت من رحمانم و تو رحمى اسم تو را از اسم خودم مشتق كردم كسى كه با تو پيوند نمود به من پيوند نموده و هر كس از تو قطع نمود تباه ميگردد ( شايد اشاره به اين باشد كه چون يكى از صفات خداى تعالى رحمن است هر كس داراى صفت رحم باشد مظهر و نماينده يكى از اوصاف و اسماء الهى گرديده ) و رحمن و رحيم دو اسم از اسماء الحسنى ميباشند و رحمن اسمى است مختص بذات كبريايى و بر غير او گفته نميشود زيرا رحمن بمعنى شمول رحمت است ( هو الذى وسع كل شىء رحمة ) لكن رحيم كه بمعنى احسان باشد در باره غير نيز صادق آيد چنانچه در باره رسول اكرم صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم فرموده
لَقَدْ جاءَكُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِكُمْ عَزِيزٌ عَلَيْهِ ما عَنِتُّمْ حَرِيصٌ عَلَيْكُمْ بِالْمُؤْمِنِينَ رَؤُفٌ رَحِيمٌ
« 1 » ( مأخوذ از قريب القرآن ) ببيان ديگر گوئيم دو اسم از اسماء الحسنى يكى رحمان و ديگر رحيم است رحمن صيغه مبالغه و دلالت دارد بر كثرت رحمت و رحيم صفت مشبهه دلالت بر ثبوت و دوام و بقاء رحمت دائمى ازلى دارد و رحمت رحمانى او است كه احاطه به تمام موجودات نموده و همه ممكنات مشمول رحمت غير متناهى اويند
هامش
( 1 ) سوره توبه آيه 29 محققا آمد شما را رسولى كه حريص و غالب است بر او رنج و تعب كشيدن براى شما و نسبت بشما رءوف و مهربان است