3 . يكسان دانستن مجهولين و مهملين . در بحث از رجال ابن داود ذكر كرديم كه تا عصر ابن داود ، مجهولين را كسانى مىدانستند كه قدما به ناشناخته بودن آنها حكم داده بودند و مهملين را كسانى مىدانستند كه فقط نام آنها وجود داشت و مدح يا قدحى نداشتند . مامقانى مهملين و مجهولين را يكسان دانسته و بر همه عنوان مجهول اطلاق كرده است . « 1 »
دسته پنجم : اختلاف مبانى . در مجموعهء مطالبى كه در كتاب تنقيح المقال بهعنوان اطلاعات رجالى ذكر شده ، قضاوتها مبتنى بر ضوابط و مبانى خاص رجالى است كه در موارد بسيارى صاحب قاموس الرجال با آن مبانى موافقت ندارد . بخشى از اشكالات وى نيز بر تنقيح المقال ناشى از اين نوع اختلافات در مبانى است كه اينك به بخشى از آنها اشاره مىكنيم :
1 . در تنقيح المقال بحث تمييز مشتركات بهصورت جدى پيگيرى شده و عنوان خاصى در برخى شرححالها به آن اختصاص يافته است . مرحوم مامقانى غالبا در تمييز مشتركات ، براساس شيوه جامع الرواة عمل كرده و به لحاظ اساتيد و شاگردان راوى او را از ديگر همنامانش متمايز ساخته است .
مرحوم شوشترى با اين شيوه در تمييز مشتركات مخالفت دارد . نكته اصلى در ديدگاه او ، عدم انحصار يك راوى در روايت از شخصى است به صورتى كه نقل آن راوى را از همنام آن شخص دليل و راهى براى شناخت آن شخص بدانيم ؛ مثلا ما چهار نفر مسعده نام داريم كه شيخ در الفهرست آنها را پشت سر هم نام برده و هر يك هم كتاب دارند و سند شيخ طوسى هم به همهء آنها به يك گونه است . حال در اين مورد آيا مىتوان يكيك افراد مسعدهنام را از يكديگر بهواسطه شاگردان و اساتيد آنها بازشناخت ؟ اين راه تنها در مواردى كه تصريح به انحصار راوى از شخصى باشد ، كارامد است مثلا در مواردى كه مىگويد : « انه لم يرو عنه الّا فلان » در اين مورد فلان راوى قرينه بر شناخت مروىعنه مىشود . « 2 »
هامش
( 1 ) . قاموس الرجال ، ج 1 ، ص 11 .
( 2 ) . همان ، ج 1 ، ص 17 - 19 .