هم نمىداند و كاملا آنها را موهوم مىشمارد . « 1 »
برخى در جواب اين اشكالات كثرت غلط شيخ طوسى را پذيرفتهاند و اين امر را ناشى از كثرت تصنيفات وى دانستهاند . « 2 »
اين دلايل اگرچه برخى قابل جواب و برخى ضعيف است ، اما در مجموع ممكن است مؤيد ترجيح رأى و نظر نجاشى بر شيخ طوسى باشد .
البته بر خلاف اين نظر مشهور ، محدث جزايرى در كتاب غاية المرام خويش در تعارض نظر نجاشى و طوسى دربارهء سالم ابن مكرم به صراحت شيخ طوسى را دقيقتر و أثبت دانسته است . « 3 »
ب ) استناد و اعتماد رجاليون بر رجال نجاشى . از قديمترين اسناد اعتماد و استناد به اين كتاب ، كتاب حل الاشكال است . سيد أحمد بن موسى آل طاووس ( 673 ه ) در كتاب حل الاشكال خودش پنج كتاب رجالى را گرد آورد و رجال نجاشى يكى از آنهاست . « 4 »
همچنين سيد على بن طاووس در كتاب الاقبال توثيق نجاشى را براى على بن فضال نقل كرده است . « 5 » محقق حلى در المعتبر « 6 » و در نكت النهاية و علامه حلى در خلاصة الاقوال و ديگر كتابهايش به نجاشى استناد كردهاند . علامه حلى در شرح حال نجاشى مىگويد : ثقه و نزد من معتمد است . او كتاب رجالى دارد كه ما از او در اين كتاب و غير آن مطالب زيادى از آن نقل كرديم . « 7 » وى در 126 مورد از كتاب
هامش
( 1 ) . براى اطلاع بيشتر از دلايل دقيقتر بودن نجاشى از شيخ طوسى به كتابهاى زير رجوع كنيد :
الرسائل الرجاليه ، ج 2 ، ص 316 - 325 ؛ رجال السيد بحر العلوم ( الفوائد الرجالية ) ، ج 2 ، ص 47 به بعد ؛ سماء المقال ، ج 1 ، ص 197 به بعد .
( 2 ) . الرسائل الرجاليه ، ج 2 ، ص 330 - 334 .
( 3 ) . غاية المرام فى شرح تهذيب الاحكام ، همچنان مخطوط است .
( 4 ) . التحرير الطاووسى ، ص 5 - 6 .
( 5 ) . اقبال الأعمال ، ج 1 ، ص 53 .
( 6 ) . المعتبر ، ج 1 ، ص 256 و 292 و 406 ؛ ج 2 ، ص 66 و 681 .
( 7 ) . خلاصة الاقوال ، ص 72 ، رقم 118 .