اين كتاب را براساس حروف معجم كه اول آنها همزه و آخر آن ياء است مرتب كردم تا بر خواهنده دستيابى به آنچه مىجويد ممكن باشد و همچنين بر كسى كه مىخواهد ، حفظ آن آسان باشد .
و هدف من ترتيب آنها براساس زمان و دوره آنها نبود ، بلكه چهبسا اتفاق افتاده كه كسى در زمان ، جلوتر است بعد از نام كسى كه در زمان و عصر ، عقبتر است آمده است ، زيرا هدف جز اين بوده است .
و هنگامى كه هريك از مصنفان و صاحبان اصول را نام بردم بر من است به آنچه در تعديل و تجريح در حق او گفته شده اشاره كنم و اينكه آيا به روايت او عمل مىشود يا نه و در مورد اعتقاد او مشخص خواهم كرد كه آيا اعتقاد او موافق با حق است يا مخالف آن .
زيرا بسيارى از شيعيان و صاحبان اصول داراى مذاهب فاسد هستند هرچند كتب آنها مورد اعتماد است . پس اگر خداوند اتمام اين كتاب را هموار سازد اين كتاب نام بسيارى از تصانيف را ارائه خواهد داد و بهواسطهء آن ، راويان صالح و طريقهاى آنان شناخته خواهد شد . اما من ذكر همه مؤلفات را ضمانت نمىكنم ، زيرا به علت پراكندگى شيعيان در شهرها و نقاط دوردست ثبت تأليفات و اصول شيعه ممكن نيست . مگر آنكه بر من لازم است كه توان خود را در اين كار بهكار گيرم و تا آنجا كه قدرت و توانم و تلاشم بدان مىرسد در تكميل اين كار بكوشم .
و از اين رهگذر ، آن نزديكى به خداوند و پاداش فراوان و اداى حق واجب شيخ فاضل را - كه خداوند او را تأييد كند - خواهانم و اميدوارم كه اين كتاب آنچنان كه او خواسته بود ، باشد .
2 . مراد از شيخ فاضل در مقدمه الفهرست . برخى مراد شيخ طوسى ، از شيخ فاضل را كه در مقدمه الفهرست تأليف آن را به اصرار وى مىداند شيخ مفيد دانستهاند . دليل اين برداشت را - با آنكه خود شيخ طوسى تصريحى به اين مطلب ندارد - عبارت شيخ در پايان همان مقدمه مىدانند كه مىگويد :
و من با اين تأليف ، نزديكى به خداوند تعالى و ثواب عظيمش را درخواست مىكنم و حق شيخ فاضل - كه خداوند وى را تأييد كند - بر خود واجب مىدانم . و اميدوارم كه اين كتاب . آنچنانكه وى خواسته بود باشد . ان شاء اللّه . « 1 »
هامش
( 1 ) . همان ، ص 4 .