فصل هفتم وضعيت اجتماعى - اقتصادى مرغيانه در سدههاى نخستين اسلامى تا هجوم مغول
1 . وضعيت اجتماعى شهر مرو
در فصول پيشين تا اندازهاى با مرو و شهرهاى تابعهء اين مادر - شهر خراسان كه نقشى عمده در گسترش فرهنگ و تمدن ايرانى و اسلامى در كليهء منطقه داشته ، آشنا شديم .
خراسان بزرگ ؛ يعنى سرزمينى كه مرو در آن واقع شده بخشى بزرگ از آسياى مركزى بشمار مىرود كه در دوران پيش از اسلام نه تنها شديدا تحت نفوذ فرهنگ و تمدن ايرانى بود بلكه چنانكه ريچارد فراى 1 مىنويسد مردمىكه در آن بخش از آسياى مركزى مىزيستند نيز ايرانى بودند 2 . بر آنچه فراى دربارهء فرهنگ مردم اين بخش از آسياى مركزى در دوران پيش از اسلام نوشته ، مىتوان اضافه كرد اين گفته - با وجود دخالت و حضور تركان و ترك زبانان در دوران پس از اسلام در اين قسمت از ايران فرهنگى - در دوران اسلامى نيز صادق است . فراى سه بخش از آسياى مركزى را بخشهايى با تمدن ايرانى دانسته كه عبارتند از تركستان غربى با مركز اصلى آن ؛ يعنى سغد و دشتهاى وسيع پنجكند ، سمرقند و بخارا ، دومين بخش سرزمينهاى اطراف آرال يا بهتر بگوييم سرزمين خوارزم را دربر مىگرفته كه شباهتهايى با سغديان داشته ، بالاخره منطقهء باكتريانا و سرزمين تخارستان كه خود آن منطقه به دو بخش باكترياناى