شهر بزرگ ديگرى در نسبت دادن شهركها و شهرهاى كوچك به مادر - شهر يا به عبارتى ديگر به يك شهرستان ترديد داشتهاند . آنچه به صورت كلى مىتوان گفت اين است كه تعلق شهرها و شهركها به يك مادرشهر بيشتر بستگى به پرداخت ماليات و خراجى بوده كه حاكمان اين شهرهاى كوچكتر به امير يا حاكم آن شهر بزرگ مىپرداختهاند و در موارد ديگر انتساب شهرهاى كوچكتر به شهرى بزرگ تنها به خاطر نزديكى آنان به يكديگر بوده است . اين مشكل انتساب در ميان تعدادى از شهرها و شهركهاى موجود در ناحيهء مرو نيز وجود دارد ؛ چنان كه گفته شد مثلا شهرهاى آمل و زم با وجود نزديكى به مرو به ما وراء النهر نسبت داده شدهاند ، درحالى كه مرورود به مرو منتسب شده است . در اينجا و به اعتبار نوشتههاى مورخان و جغرافىنويسان شهرهاى مرورود ، نسا ، ابيورد و سرخس و شهركهاى آنان در ارتباط با مرو مورد بررسى قرار گرفتهاند .
2 . مرورود
2 . 1 . شهر مرو رود
مرورود در 160 مايلى جنوب مرو شاهجان واقع شده است 2 . به خاطر شباهت نام آن با شهر مرو و براى جلوگيرى از اختلاط بين اين دو نام ، اسم اين شهر را مورخان مسلمان به شكلهاى گوناگونى ثبت كرده و گاهى نيز نام هردو شهر را باهم و به صورت مروين ذكر كردهاند ، اما رايجترين شكل آن مرو الرود و مرورود بوده است 3 . براساس نوشتههاى مورخ ارمنى ، موسى خورنى ، ماركوارت از اصطلاحات مرگوت و مروت 4 استفاده كرده است . مرورود با وجود آنكه نسبت به مرو شاهجان كوچكتر و كماهميتتر بوده اما از شهرهاى مهم منطقهء مرو محسوب مىشده است 5 . لازم به تذكر است كه در زمان حملهء اعراب ، هركدام از شهرهاى مرو شاهجان و مرورود داراى مرزبانى بودهاند و درحالىكه نام مرزبان مرو شاهجان ، ماهوى ابراز يا ماهوى سورى شناخته شده است ، از نام مرزبان مرورود آگاه نيستيم 6 . درهرحال ، اين شخصيت به