مىشود . پيكرههاى زنان خپل و چمباتمهزده با چشمهاى گرد و دايرهشكل همراه مهرهاى سوراخدار مفرغى و نقرهاى در اين دوره پديدار مىشوند 72 .
بجز آلتين تپه ، محوطههاى گوناگونى از دورهء مفرغ قديم در كوهپايههاى كوپتداغ كشف شدهاند كه از نظر اندازه در سه گروه عمده قرار گرفتهاند و عبارتند از :
الف : محوطههاى كمتر از يك هكتار ؛ مانند آقتپه و شورتپه .
ب : محوطههاى متوسط با مساحتى بين 6 تا 10 هكتار ؛ مانند خاپوزتپه و الغتپه .
پ : محوطههاى بزرگ با وسعتى بيش از 20 هكتار ؛ مانند آلتينتپه و نمازگاهتپه .
در لايهء چهارم آلتينتپه خانههايى با تعدادى اتاق و آثار يك ديوار دفاعى و شمارى گور از منطقهء صنعتگران به دست آمده است . در اين بخش ( بخش شمارهء 1 ) چهار دورهء ساختمانى آشكار شد كه پايينترين لايهء آن ( آلتين 4 ) شامل آثار شناخته شده در دورهء نمازگا
IV
است . ديوار دفاعى شهر داراى برجهايى است كه در اوايل دورهء نمازگا
IV
بر بالاى بقاياى نمازگا
III
بنا شد . با توجه به ويژگىهاى اين نوع بناها براى معمارى دوران مفرغ قديم مىتوان دو ويژگى خاص قائل شد . بناهايى با اتاقهاى متعدد و حياطهاى كوچك كه راهروهايى آنها را از يكديگر جدا مىكند و اتاقهايى كه بعضى از آنها براى سكونت و برخى ديگر انبار آذوقه و مانند آن بودهاند 73 . در آلتينتپه منطقهء فعاليت صنعتگران از منطقهء « اشراف » كه داراى گورهاى غنى با اشيائى از طلا ، نقره ، سنگ لاجورد ، فيروزه و عقيق هستند ، جدا است . در آلتينتپه برجى پلهدار كه شبيه زيگورات است وجود دارد و گورى از زنى روحانى كه به غايت ثروتمند بوده پيداشده است . در ميان اشياى پيداشده در گور اين زن ، مىتوان به سر يك گاو نر و سر يك گرگ كه از طلا ساخته شده اشاره كرد . در معمارى اين دوره ، نفوذ هنر معمارى بين النهرينى ديده مىشود و در همين زمان و همين دوره اشيايى ساخته شده از عاج فيل و مهرهايى از نوع آغاز هندى ديده شده كه يكى از آنها داراى نوشتههايى نيز است 74 . وسعت آلتينتپه در دوران مفرغ ميانى 46 هكتار ؛ يعنى برابر با كل وسعت تپه بوده است . معمارى آلتينتپه در دوران مفرغ ميانى را مىتوان به سه بخش متمايز از يكديگر كرد :