« وَ اللَّهُ غَنِيٌّ حَلِيمٌ .
« 1 »
و خداوند ، بىنياز و بردبار است » .
در آيهء 114 سورهء توبه نيز ، صفت حليم براى ابراهيم عليه السلام به كار رفته است :
« إِنَّ إِبْراهِيمَ لَأَوَّاهٌ حَلِيمٌ .
« 2 »
همانا ابراهيم ، بسيار آه كِشنده [ از ترس خدا ] و بردبار بود » .
حليم ، اگرچه صفت مشترك است ؛ امّا معناى آن در بارهء خالق و مخلوق ، همسان نيست .
بردبارى خدا
حِلم در خداوند ، به معناى ناديده گرفتن خطاى بندگان است . در تبيين حليم بودن خداوند گفتهاند :
حَليمٌ عمّن عَصاهُ لايَعجل عَلَيهِم بِعُقوبَتِه . « 3 »
در بارهء كسى كه نافرمانى مىكند ، بردبار است و گناهكاران را زود كيفر نمىدهد .
در دعايى از امير مؤمنان عليه السلام مىخوانيم :
الحَمدُ للَّهِ الَّذى يَحلُمُ عَنّى حَتّى كَأنَّنى لاذَنبَ لي . « 4 »
ستايش ، خدايى را كه بر من بردبارى مىورزد ، چنان كه گويى براى من ، هيچ گناهى نيست .
يكى از اسبابى كه گناهكاران ، حرمت خدا را پاس نمىدارند ، بردبارى خالق است . چنانچه هر خطايى ، كيفرى زودْهنگام داشت ، هيچ كس به گناه ، آلوده نمىشد ؛ امّا دنيا ، سراى آزمون و خطاست و ارزش انسان در آن است كه بردبارى خدا را قَدر بشناسد و در پىِ اصلاح نفس خويش بر آيد ، و آن كه از بردبارى خدا سودى نجويد ،
هامش
( 1 ) . سورهء بقره ، آيهء 263 .
( 2 ) . سورهء توبه ، آيهء 114 .
( 3 ) . التوحيد ، ص 202 .
( 4 ) . بحار الأنوار ، ج 97 ، ص 193 ، ح 3 .