( 7 ) : وَ مُنْتَهَى الْحِلْمِ .
و داراى بالاترين مراتب بردبارى . . .
توضيح واژهها
مُنْتَهى : اسم مكان ، به معناى محلّ نهايت ، آخرين حدّ ، پايان ، بالاترين درجه . « 1 »
الحِلْم : بردبارى ، عقل . « 2 »
شرح
واژهء « حِلْم » ، در روايات در دو معناى بردبارى و خِرد ، به كار رفته است ؛ امّا با پژوهشى در احاديث ، به اين نتيجه مىرسيم كه عقل و خِرد ، از لوازم بردبارى هستند و معناى اصلى حِلْم در منابع واژهشناسى ، « 3 » خِرد نيست ، هر چند در سير تطوّر خود ، به معناى عقل هم به كار رفته است . به هر رو ، فراز « مُنتَهَى الْحِلْم » ، نهايت بردبارى را مىرسانَد .
بردبارى خالق و مخلوق
حليم ، در ميان صفات خدا و انسان ، مشترك لفظى است . در قرآن كريم ، يازده بار از خداوند با صفت « حليم » ياد شده است :
« وَ اللَّهُ عَلِيمٌ حَلِيمٌ .
« 4 »
و خداوند ، دانا و بردبار است » .
هامش
( 1 ) . « إنتهى الشىء : بلغ نهايته ، و النهاية : حيث ينتهى إليه الشىء » ( لسان العرب ، ج 15 ، ص 344 ) .
( 2 ) . « الحلم بالكسر : ترك العجلة » ( معجم مقاييس اللّغة ، ج 2 ، ص 93 ) . « الأناة و العقل » ( لسان العرب ، ج 12 ، ص 146 ) . « ضبط النفس عن هيجان الغضب » ( مجمع البحرين ، ج 6 ، ص 49 ) .
( 3 ) . ر . ك : معجم مقاييس اللّغة ، ج 2 ، ص 93 .
( 4 ) . سورهء نساء ، آيهء 12 .