نمىتوانند احاديث فراوان « إثنى عشر خليفة » را كتمان كنند ، در تعيين مصاديق آن به زحمت افتادهاند و هر يك براى خويش ، بدون دليل ، دوازده خليفه از ميان خلفاى اموى و عبّاسى برگزيدهاند ، در حالى كه تأمّل در متون روايى ، همگونىِ دوازده خليفه با يكديگر را نشان مىدهد و خلفاى انتخابى ، هرگز چنين نيستند . براى نمونه ، جابر بن سَمُره ، حديثى را نقل مىكند ؛ امّا در پايان ، به گونهاى سخن مىگويد كه گويى سخن پيامبر صلى الله عليه و آله براى او آشكار نبوده است . او مىگويد :
سمعتُ رسول اللَّه صلى الله عليه و آله يقول : « لا يَزالُ الإسلامُ عَزِيزَاً إلى إثنَى عَشَرَ خَلِيفَةً » ، ثُمَّ قالَ كَلِمَةً لَم أَفهَمها ، فَقُلتُ لِأبى : ما قالَ ؟ فقال : « كُلُّهُم مِن قُرَيشٍ » . « 1 »
از پيامبر خدا صلى الله عليه و آله شنيدم كه مىفرمود : « اسلام ، تا [ خلافت يافتن ] دوازده جانشين ، همچنان عزيز خواهد بود » . سپس كلمهاى فرمود كه نفهميدم . به پدرم گفتم : [ پيامبر صلى الله عليه و آله ] چه فرمود ؟ او گفت [ كه فرمود ] : « همهء آنها از قريشاند » .
مَسروق ، يكى از راويانِ احاديث است كه در جلسهء درسِ صحابى بزرگ پيامبر صلى الله عليه و آله عبد اللَّه بن مسعود ، در عراق ، شركت مىكرد . او ماجرايى را بازگو مىكند كه بيانگر پرسشِ مردمِ آن زمان در بارهء جانشينان پيامبر صلى الله عليه و آله است . مسروق مىگويد : نزد عبد اللَّه بن مسعود ، نشسته بوديم و او ، قرآن خواندن به ما مىآموخت . مردى به او گفت : اى ابو عبدالرحمن ! آيا از پيامبر خدا صلى الله عليه و آله پرسيدهايد كه چند خليفه بر اين امّت ، حكومت خواهد كرد ؟ عبد اللَّه بن مسعود گفت : از وقتى به عراق آمدهام ، هيچ كس پيش از تو ، اين پرسش را از من نكرده است . سپس گفت : آرى . ما از پيامبر خدا صلى الله عليه و آله پرسيديم و ايشان فرمود :
إثنا عَشَرَ ، كَعِدَّةِ نُقَباءِ بَنِى إسرائِيلَ . « 2 »
دوازده تن ، به شمار نقيبانِ بنى اسرائيل . « 3 »
هامش
( 1 ) . صحيح مسلم ، ج 3 ، ص 1453 ، ح 7 .
( 2 ) . مسند ابن حنبل ، ج 2 ، ص 55 ، ح 3781 .
( 3 ) . براى توضيح بيشتر در اين زمينه ، ر . ك : دانشنامهء ميزان الحكمة ، ج 6 ، ص 389 - 403 : فصل يازدهم : شمارِ امامان اهل بيت عليهم السلام . همچنين تحليلى در بارهء اين روايات و نقد آراى پژوهشگران اهل سنّت ، با عنوان : « پژوهشى در بارهء احاديث مربوط به تعداد امامان » .