3 . يقين
بالاترين مرتبهء توحيد ، « يقين » است كه همان مشاهدهء باورهاست . از امام صادق عليه السلام روايت شده كه در تفسير
« كَلَّا لَوْ تَعْلَمُونَ عِلْمَ الْيَقِينِ
؛ « 1 » اگر به علم اليقين بدانيد » ، فرمود :
« منظور ، ديدن با چشم است » . « 2 »
يعنى اگر انسانى به « علم اليقين » دست يابد ، جهنّم را مىبيند و سپس به مقام « عين اليقين » مىرسد كه ديدهء دل او بينا مىگردد و معرفت شهودى برايش حاصل مىشود و رسيدن چنين مقامى براى همگان ، ممكن نيست .
امام صادق عليه السلام فرمود :
ايمان ، از اسلام ، برتر است و يقين ، از ايمان ، برتر است و چيزى كميابتر از يقين ، وجود ندارد . « 3 »
تفاوت ايمان و يقين
در روايتى آمده كه امير مؤمنان عليه السلام از دو فرزند گرامىاش حسن و حسين عليهما السلام ، در بارهء تفاوت ايمان و يقين پرسيد . آن دو بزرگوار ، ادب اختيار كرده ، سكوت كردند . امام على عليه السلام ، از حسن عليه السلام خواست تا به سؤال ، پاسخ دهد . ايشان ، در پاسخ گفت : بين آن دو ، يك وَجَب ، فاصله است .
امام عليه السلام پرسيد : چگونه ؟
پاسخ داد :
لِأنَّ الإيمانَ ما سَمِعناهُ بِآذانِنا وَ صَدَّقْناهُ بِقُلُوبِنا ، وَ اليَقِينُ ما أبصَرناهُ بِأعْيُنِنا وَ اسْتَدَلْنا بِهِ عَلى ما غابَ عَنَّا . « 4 »
چون ايمان ، آن چيزى است كه با گوشهاى خود ، آن را مىشنويم و با دلهايمان ، بدان
هامش
( 1 ) . سورهء تكاثر ، آيهء 5 .
( 2 ) . مختصر بصائر الدرجات ، ص 204 .
( 3 ) . الكافى ، ج 2 ، ص 51 ، ح 1 .
( 4 ) . مشكاة الأنوار ، ص 48 ، ح 34 .