جاهليت ، تنها فرزندانِ پسر به عنوان دودمان و نسل ، شناخته مىشدند . اين شعر معروف ، در فرهنگ جاهلى مرسوم بود و در كتابهاى كهن ، يافت مىشود كه :
بَنُونا ، بَنُو أبْناءنا ، وَ بَناتِنا * بَنُوهُنَّ أبْناءَ الرِّجال الأباعِد . « 1 »
پسران ما ، تنها فرزندانِ پسرانِ ما هستند
نه پسرانِ دختران ما ؛ چرا كه آنها فرزندانِ مردانِ دور از ما هستند .
اديان الهى ، بويژه اسلام ، با اين انديشهء غلط ، مبارزه كردهاند و براى فرزندانِ پسر و دختر ، هيچگونه تمايزى قائل نشدهاند و سهم ويژهء مادر در تكوين نوزاد را ارج نهادهاند ؛ امّا به هر روى ، همواره باقى ماندهء تفكّرات جاهلى در برابر پيشوايان معصوم عليه السلام ، به ايراد شبهه مىپرداختند تا از اين طريق ، پيوندِ خانوادگى امامان عليهم السلام با پيامبر خدا صلى الله عليه و آله را انكار كنند . نمونهاى از اين شُبهات ، از سوى هارون الرشيد ، خليفهء عبّاسى ، در برابر امام موسى كاظم عليه السلام مطرح شد و امام عليه السلام با استدلالى قرآنى به آن پاسخ گفت . در بارهء اين جريان ، آمده است كه هارون به امام عليه السلام گفت : چگونه مىگوييد : « ما نسل و ذُرّيهء پيامبريم » ، در حالى كه پيامبر خدا ، نَسلى بر جاى نگذاشت و فرزند پسر نداشت و نسلِ آدمى ، از پسر است ، نه دختر ؛ و شما ، فرزندان دختر اوييد ، در حالى كه دختر ، نسل ندارد ؟ !
امام عليه السلام درخواست كرد كه هارون ، او را از پاسخ دادن ، معاف بدارد ؛ امّا هارون ، پافشارى كرد و گفت : بايد از قرآن ، دليل بياورى . شما فرزندان على ، ادّعا مىكنيد كه هيچ كلمه و حرفى از قرآن ، بر شما پوشيده نيست و تأويل تمام آن را مىدانيد . . . .
امام عليه السلام پاسخ داد :
أعوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيطانِ الرَّجيمِ ! بِسمِ اللَّهِ الرَّحمنِ الرَّحيمِ .
« وَ مِنْ ذُرِّيَّتِهِ داوُدَ وَ سُلَيْمانَ وَ أَيُّوبَ وَ يُوسُفَ وَ مُوسى وَ هارُونَ وَ كَذلِكَ نَجْزِي الْمُحْسِنِينَ
هامش
( 1 ) . شرح نهج البلاغة ، ابن أبى الحديد ، ج 11 ، ص 28 .