ب ) وصيّتنامهء اخلاقى . سفارشهايى اخلاقى است كه براى دوستان و اطرافيان ، نگاشته مىشود . اين گونه وصيّتنامهها ، گاهى به درخواستِ دوستان ، پديد مىآيد و گاهى بر اساسِ نيازِ مخاطب ، نوشته مىشود . در مجموعهء نامههاى امام على عليه السلام ، سفارشهاى اخلاقىِ زيبايى را مىتوان ديد . « 1 » نوشتن اين گونه وصيّتنامهها ، همواره در ميان بزرگان اخلاق و عرفان ، مرسوم بوده است . امام خمينى رحمه الله نيز چندين وصيّتنامهء اخلاقى باارزش ، به يادگار نهاده است . « 2 »
ج ) وصيّتنامهء سياسى . به سفارشهاى حقوقىاى كه به وسيلهء مسئولان كشور نگاشته مىشود ، وصيّتنامهء سياسى مىگويند . اين نوع وصيّتنامهها ، با توجّه به گسترهء اختياراتِ مقامى كه آن را مىنويسد ، ارزشمند خواهد بود .
2 . اوصياى سياسى - الهى پيامبر صلى الله عليه و آله
سفارشهاى مالى و اخلاقى به وسيلهء افراد ، امرى طبيعى است و نمونههايى از سفارشهاى اخلاقى و مالى پيامبر صلى الله عليه و آله در دست است . امّا آنچه پيامبر صلى الله عليه و آله بر آن تأكيد داشت ، سفارشهاى سياسى - الهىِ ايشان است . بر اساس سنّت الهى ، تمامِ پيامبران ، سفارشهاى سياسى خويش را به مطمئنترين شخص مىسپردند و او نيز پس از پيامبر ، جانشين او بود و رهبرى سياسى امّت را برعهده مىگرفت . هِبة اللَّه ، وصىّ آدم عليه السلام ، سام ، وصىّ نوح عليه السلام ، يوشع ، وصىّ موسى عليه السلام و شمعون ، وصىّ عيسى عليه السلام بودند . « 3 »
پيامبر صلى الله عليه و آله ، در بارهء وصىّ خويش ، طبق نقلى ، فرمود :
إنَّ لِكُلِّ نَبِىٍّ وَصِيَّاً وَ وارِثَاً ، وَ إنَّ عَلِيَّاً وَصِيّى وَ وارِثى . « 4 »
هامش
( 1 ) . براى نمونه ، ر . ك : نهج البلاغة ، نامهء 69 .
( 2 ) . از جمله ، نامههاى عرفانى امام رحمه الله به فرزند گرامىشان مرحوم حاج سيّد احمد خمينى و خانم فاطمه طباطبايى را مىتوان نام برد .
( 3 ) . براى آگاهى بيشتر ، ر . ك : دانشنامهء امير المؤمنين عليه السلام ، ج 2 ، ص 567 « فصل يكم : احاديث وصايت » .
( 4 ) . تاريخ دمشق ، ج 42 ، ص 392 ، ح 9005 .