2 . چگونگى حمل كتاب خدا
حمل كردن كتاب خدا ، به چند گونه متصوّر است : حمل لفظى ، حمل معنوى ، و حمل حقيقى .
حمل لفظى هر كتابى ، عبارت است از به همراه داشتن ، خواندن و يا به حافظه سپردن آن كتاب .
هر يك از اين اقسام ، در بارهء كتاب خداوند ، نيكوست . برخى از مردم ، كتاب خدا را به عنوان « تبرّك » ، همراه خود مىكنند و نزد خود ، نگه مىدارند ، هر چند سواد خواندنِ متن عربى را نداشته باشند .
برخى ديگر ، با توجّه به پاداشى كه در خواندنِ قرآن نهفته است ، « 1 » الفاظ آن را مىخوانند و از نورانيت آن ، بهرهمند مىشوند . اين دسته ، الفاظ قرآن را با خواندن ، حمل مىكنند .
دستهء سوم ، الفاظ قرآن را در ذهن خويش ، حمل مىكنند . اينان ، حافظان قرآن هستند كه توفيق به خاطر سپارىِ قرآن را يافتهاند . تمامى اقسام سهگانهء ياد شده ، حاملان لفظى قرآن ، خوانده مىشوند .
حمل معنوى قرآن ، بر چهار گونه است كه رسيدن به سه مرحلهء آن براى انسانهاى عادّى ، ممكن است و يك مرحلهء آن ، ويژهء انبيا و وارثان ايشان است . سه مرحلهء حمل معنوى ، عبارت است از : فهميدن معناى ظاهرى ، درك اشارات و لطائف آن ، و مرحلهء چهارم - كه ويژهء پيامبران است - ، فهميدن حقايق قرآنى است . امير مؤمنان عليه السلام ، در روايتى زيبا ، اين مراحل را چنين ترسيم مىفرمايد :
إنَّ كِتابَ اللَّهِ عَلى أربَعَةِ أشياءَ : عَلَى العِبارَةِ ، وَ الإشارَةِ ، وَ اللَّطائِفِ ، وَ الحَقائِقِ . فَالعِبارَةُ لِلعَوامِّ ، وَ الإشارَةُ لِلخَواصِّ ، وَ اللَّطائِفُ لِلأَولِياءِ ، وَ الحَقائِقُ لِلأنبِياءِ . « 2 »
هامش
( 1 ) . ر . ك : سورهء فاطر ، آيهء 29 و 30 .
( 2 ) . عوالى اللّآلى ، ج 4 ، ص 105 ، ح 155 .