انسانيت . آنچه كه احاديث در تفسير اين كلمه آوردهاند ، نمونهاى از اين تعريفِ فراگير ماست . در پرتو اين تعريف ، حكمت ، سه گونه مىشود : حكمت نظرى ، حكمت عملى ، و حكمت حقيقى . « 1 »
الف - حكمت نظرى
حكمت نظرى ، مقدّمهاى علمى براى رسيدن به هدف والاى انسانيت است . از ويژگىهاى اين حكمت ، تعليم و تعلّم آن است و يكى از انگيزههاى اساسىِ بعثت پيامبران به شمار مىرود . تمامى معارفِ اعتقادى ، اخلاقى و عملى ، در مرحلهء آموزش و شناخت ، « حكمت نظرى » ناميده مىشود . قرآن كريم ، پس از ارائه رهنمودهاى گوناگون در عرصههاى اعتقادى ، اخلاقى و عملى ، همهء آنها را حكمت ناميده و فرموده است :
« ذلِكَ مِمَّا أَوْحى إِلَيْكَ رَبُّكَ مِنَ الْحِكْمَةِ
. « 2 »
اينها از حكمتهايى است كه پروردگارت به تو وحى كرده است » .
ب - حكمت عملى
حكمت عملى ، مقدّمهاى عملى براى رسيدن به مقام انسانيت است و در پرتو اطاعت خداوند ، تقواى ملازمت با حق ، مداراى با مردم و دورى از كبائر ( گناهان بزرگ ) و پرهيز از نيرنگ ، به دست مىآيد . در اين مرحله ، انسان بايد به آموزشهايى كه در حكمت نظرى فرا گرفته است ، عمل كند تا به اساس حكمت ، دست يازد . بنا بر روايتى ، امام على عليه السلام مىفرمايد :
رَأسُ الحِكمَةِ لُزومُ الحَقِّ وَ طاعَةُ المُحِقِّ . « 3 »
اساس حكمت ، همراهى با حق و فرمان بُردن از حقدار است .
هامش
( 1 ) . براى مطالعهء بيشتر ، ر . ك : علم و حكمت در قرآن و حديث ، ج 1 ، ص 105 .
( 2 ) . سورهء اسرا ، آيهء 39 .
( 3 ) . غرر الحكم ، ح 632 .