خود ، باز گردند و سخن عقل و فطرت را - كه هماره به شايستگىها فرا مىخوانند - ، گوش كنند و از ناشايستهها ، پرهيز نمايند . چنين خِردى ، حجّت پنهان خداوند است .
از امام على عليه السلام روايت شده كه فرمود :
العَقلُ شَرعٌ مِن داخِلٍ وَ الشَّرعُ عَقلٌ مِن خارجٍ . « 1 »
خِرد ، شريعت درونى است و شريعت ، عقل بيرونى است .
2 . برهانِ آشكار
برهان ديگرى كه اگر مردم به آن تمسّك جويند ، كامياب مىشوند ، حجّتهاى ظاهرى خداوند است و چنان كه آمد ، در گفتار امام كاظم عليه السلام ، فرستادگان الهى ، پيامبران و امامان عليهم السلام به عنوان حجّت آشكار خدا ، شناسانده شدهاند و مولا على عليه السلام نيز ، در توصيف پيامبر صلى الله عليه و آله ، او را استوارترين برهان خدا مىداند . بر پايهء آنچه از ايشان روايت شده ، فرمود :
يا أيُّها النّاسُ إنّه لَم يَكُن للَّهسُبحانَهُ حُجَةٌ فى أرضه أوكدُ من نبيّنا محمّد صلى الله عليه و آله ! « 2 »
اى مردم ! براى خداى سبحان ، در زمين ، حجّتى استوارتر از پيامبر ما محمّد صلى الله عليه و آله نيست .
اگر چه استوارترين حجّت ظاهرى خداوند ، پيامبر صلى الله عليه و آله بود ، امّا تا زمين بر جاست ، حجّتهاى خدا نيز بر پاست . امام على عليه السلام ، علل استمرار حجّتهاى بر پا دارندهء الهى را چنين برمىشمُرَد :
اللّهُمَّ بَلى لا تَخْلُو الأرضُ مِن قائِمٍ للَّهِ بِحُجَّةٍ : إمّا ظاهِراً مَشهُوراً وَ إمّا خائِفاً مَغمُوراً ؛ لِئلّا تَبْطُلَ حُجَجُ اللَّهِ وَ بَيِّناتُهُ ، وَ كَم ذا وَ أينَ اولئِكَ ؟ اولئِكَ وَ اللَّهِ الأقَلّونَ عَدَداً وَ الأعظَمُونَ عِندَ اللَّهِ قَدْراً ! « 3 »
آرى . زمين ، هيچ گاه از حجّت قائم خداوندى ، خواه آشكار و مشهور باشد يا ترسان و پنهان از ديدهها ، خالى نمىمانَد ، تا حجّتها ونشانههاى دين خدا ، از ميان نروند . اينان ،
هامش
( 1 ) . مجمع البحرين ، ج 3 ، ص 224 .
( 2 ) . غرر الحكم ، ح 11004 .
( 3 ) . نهج البلاغة ، حكمت 147 .