شرح
اقسام براهين الهى
وظيفهء بشر ، پيمودن راه رستگارى است و براى يافتن آن ، نياز به دلايل روشن است .
از همين روست كه خداوند ، حجّتهاى ويژهاى را قرار داده است . امام كاظم عليه السلام ، بر اساس نقلى ، براهين الهى را نهان و آشكار مىداند و در معرّفى حجّتهاى خداوند ، مىفرمايد :
إنَّ للَّهِ عَلَى النَّاسِ حُجَّتَينِ : حُجَّةً ظاهِرَةً وَ حُجَّةً باطِنَةً ، فَأمَّا الظَّاهِرَةُ فَالرُّسُلُ وَ الأنبِياءُ وَ الأئِمَّةُ عليهم السلام ، و أمَّا الباطِنَةُ فَالعُقُولُ . « 1 »
خداوند ، دو حجّت بر مردم دارد : حجّت آشكار و حجّت نهان . حجّت آشكار ، فرستادگان ، پيامبران و اماماناند ؛ و حجّت نهان ، عقلهايند .
1 . برهانِ نهان
خِرد و پيشوايان معصوم عليهم السلام ، سخن آخر را مىگويند و به گاهِ ترديد ، چنانچه عقلْ راهى را نشان داد ، بايد به آن عمل كرد و ديگران را نيز به آن ، فرا خواند . البته مراد از عقل هدايتگر ، خِردى است كه در جانِ آدميان پاك ، نهاده شده است ؛ زيرا خداوند ، در سورهء شمس ، پس از يازده سوگند مىفرمايد :
« فَأَلْهَمَها فُجُورَها وَ تَقْواها * قَدْ أَفْلَحَ مَنْ زَكَّاها
. « 2 »
پس بدكارى و پرهيزگارىاش را به وى الهام كرد . به راستى ، رستگار شد هر كه خودسازى كرد » .
به ديگر سخن ، خداوند در جان آدمى ، راه شناخت پاكىها و پليدىها را نهاده است و هر كس در نهان خود ، مىداند كه كدامين راه ، صواب است و كدام ، به كژراهه مىرود ؛ ولى همگان ، كامياب نمىشوند و تنها كسانى رستگار مىشوند كه به فطرت
هامش
( 1 ) . الكافى ، ج 1 ، ص 16 ، ح 12 .
( 2 ) . سورهء شمس ، آيهء 8 - 9 .