پيامبر صلى الله عليه و آله و امام على عليه السلام ، قضاوت ، بر پايهء موازين ظاهرى داورى انجام مىشد ؛ زيرا جامعه ، تاب و تحمّل داورى برحسب واقع را نداشت ؛ امّا در عصر ظهور ، با در نظر گرفتن رشد عقلى ، علمى و فرهنگى جامعه ، داورى برحسب واقع ، امكانپذير است . از اين رو ، اجراى عدالت واقعى به طور كامل ، مورد توجّه دستگاه قضايى است .
دو . نوآورى قضايى عصر ظهور ، مىتواند شامل شيوهء اثبات حق و كشف جرم و حتّى احكام جديد قضايى باشد ، چنان كه در برخى احاديث آمده است . « 1 »
سه . نوآورى قضايى ، منافاتى با خاتميّت نبوت ندارد ؛ زيرا بر اساس شمارى از احاديث ، « 2 » بيان شمارى از احكام در عصر نبوّت به مصلحت جامعه نبوده است و همانطور كه برخى از فقهاى بزرگ فرمودهاند ، « 3 » ظاهرِ اين گونه اخبار ، اين است كه مصلحت الهى اقتضا كرده تا شمارى از احكام تا زمان ظهور امام مهدى عليه السلام مخفى بماند . « 4 »
7 - 2 . داورى بر پايهء علم
برجستهترين نوآورى قضايى در نظام مهدوى ، داورى بر پايهء علم است . در سيرهء نبوى ، « بيّنه » و « قسم » ، مبناى قضاوت و دادرسى بود و اين سيره ، همچنان تا ظهور امام مهدى عليه السلام در تشكيلات قضايى اسلامى ادامه خواهد داشت ؛ امّا در دولت مهدوى كه سراسر جهان را فرا خواهد گرفت ، با در نظر گرفتن امكان دستيابى به عدالت واقعى و كامل - همانطور كه اشاره شد - ، دادرسى بر اساس علم قاضى
هامش
( 1 ) . ر . ك : ص 392 ( فصل ششم / تبيين شيوه داورى داوود و سليمان ) .
( 2 ) . مانند : « اسكُتوا عَمّا سَكَتَ اللَّهُ ؛ در آنچه خدا سكوت كرده ، سكوت كنيد » يا « اسكُتوا عَنّى ما سَكَتُّ عَنكُم ؛ درآنچه من ساكت ماندم ، شما هم ساكت باشيد » ( ر . ك : دانشنامهء عقايد اسلامى : ج 3 ص 151 ح 2408 و 2412 ) .
( 3 ) . مصباح الاصول ( تقريرات آية اللَّه خويى ) ، كتابفروشى داورى : ص 271 .
( 4 ) . ر . ك : ص 158 ( تبيين برخى از تعبيرات در بارهء مبانى حكومتى امام مهدى عليه السلام ) .