گفتم : آيا ممكن است در امر حتمى ، بدا پيش آيد ؟ فرمود : « آرى » . گفتم : مىترسم در بارهء قائم هم بدا حاصل شود . فرمود : « نه ! قائم ، وعدهء الهى است و در آن ، تخلّف نمىشود » . « 1 »
اين حديث با آنچه در قرآن آمده است كه : « خداوند براى هر امرى زمانى مقرر كرده و هر چه را بخواهد ، محو مىكند يا برقرار مىسازد و حكم اصلى نزد اوست » « 2 » سازگار و موافق است ؛ چه آن كه حكم محو و اثبات براى همهء حوادثى كه زمانبردارند ، عموميت دارد و اين حوادث ، عبارت اند از : همهء آنچه در آسمانها و زمين و ما بين آنها هست . « 3 »
ر . ك :
ص 223 ( امكان بدا در نشانههاى ظهور ، حتى در موارد قطعى )
و ج 8 ص 179 ( آيا در وقت قيام بدا رخ داده است ) .
9 . مهمترين علائم ظهور
گفتيم كه شمار علائم ظهور ذكر شده در احاديث معتبر ، غير معتبر ، آثار صحابه و تابعيان و متون تاريخى ، فراوان است . اختلاط اين علائم با اشراط الساعة و فتن و ملاحم نيز سبب ابهام بيشتر آنها شده است . در اين مجموعه ، تنها علائم ظهورى كه در احاديث بدانها اشاره شده ، مورد توجّه است و اولويتبندى و اهميت آنها نيز بر اساس تأكيد احاديث و كثرت اين علائم ، صورت گرفته است . مهمترين اين نشانهها ، عبارت اند از : نداى آسمانى ، خروج دجّال ، خروج سفيانى ، كشته شدن نفْس زكيه ، خسف در منطقهء بيدا ، خروج يمانى ، خروج خراسانى و خروج حسنى .
البته اين اهميت و شهرت ، به معناى صحّت همهء آنها نيست ، چنان كه خروج خراسانى ، نشانهاى است كه اگر چه در دورهء معاصر ، شهرت يافته و زبانزد خاص و عام شده و به عنوان نشانهاى قطعى براى ظهور تلقى مىشود ، با اين حال ، احاديث
هامش
( 1 ) . ر . ك : ص 223 ح 1283 .
( 2 ) .لِكُلِّ أَجَلٍ كِتابٌ يَمْحُوا اللَّهُ ما يَشاءُ وَ يُثْبِتُ وَ عِنْدَهُ أُمُّ الْكِتابِ( رعد : آيهء 38 و 39 ) .
( 3 ) . الميزان : ج 11 ص 379 .