28 . مرگى وحشتناك در عراق .
29 . مرگ و مير و قحطى .
30 . هجوم ملخها .
31 . كمىِ محصول .
32 . نزاع دو گروه از عجم و خونريزى فراوان ميان آنان .
33 . خارج شدن بندگان از اطاعت صاحبان خود و كشتن آنان .
34 . تبديل شدن گروهى از بدعتگزاران به بوزينه و خوك .
35 . تسلّط بندگان بر شهرهاى بزرگ .
36 . آشكار شدن صورت و دستى از آسمان .
37 . برگشت برخى مردگان به دنيا .
38 . بارانهاى پياپى .
آنچه را كه شيخ مفيد بيان كرده ، نمىتوان قطعى دانست و با وجود مقام و عظمتى كه اين عالم بزرگ شيعه دارد ، به نظر مىرسد دورانى كه اين مطالب و اخبار در آن بيان مىشده و شهرت داشته ، در نقل آنها حتّى براى اين عالم كمنظير اماميه ، تأثيرگذار بوده است . ايشان گفته است كه اين موارد را از كتب قبل از خود جمع كرده و در نهايت ، با نوشتن عبارت « واللَّه أعلم » ، ترديد خود را نسبت به برخى از علائم ، بيان كرده است . « 1 »
6 . آميختگىِ علائم ظهور با برخى مفاهيم ديگر
برخى عنوانها و مفاهيم ديگر به جهت شباهتها و اشتراكهايى در كنار علائم ظهور ، پُركاربرد هستند . از اين رو بايد آنها هم مفهوميابى و شناسايى شوند و به اين ترتيب ، حسابشان از علائم ظهور ، مجزّا شود . اين مفاهيم پُركاربرد ، عبارت اند از :
هامش
( 1 ) . الإرشاد : ج 2 ص 368 - 370 .