دامن زدهاند .
هر چه زمان پيش رفته و حوادثى مهم روى داده ، مواردى از نشانهها بر آن رويداد ، تطبيق شده و اضافاتى نيز در آنها صورت گرفته است . مثلًا تا قرن هفتم از نشانههايى كه بر ظلم و ستم ناشى از حملهء مغول ( 616 - 656 ق ) « 1 » تطبيق شود ، كمتر سخن گفتهاند ؛ امّا مؤلّف عقد الدرر - كه كتابش را در سال 685 ق به پايان رسانده - « 2 » با تفصيل بيشترى در بارهء خروج كافرى كه از مشرق مىآيد و حكومت بنى عبّاس را سرنگون مىكند و از خصوصيات مغولان ( بدون ذكر نام آنان ) و حملات مكرّر آنان به عنوان نشانههاى ظهور سخن گفته است . شبيه اين مطلب را در بارهء ديگر حوادث مهم تاريخى نيز مشاهده مىكنيم .
5 . فهرست اجمالى علائم ظهور
در اين جا فهرستى را كه شيخ مفيد در كتاب الإرشاد آورده ، به همان ترتيب ذكر مىكنيم ؛ علامتهايى كه در ميراث حديثى و تاريخى سدهء چهارم هجرى وجود داشته و عالم فرهيخته و نقّادى همچون شيخ مفيد ، آنها را جمعآورى و گزارش كرده است :
1 . اختلاف بنى عبّاس در حكومت .
2 . گرفتن خورشيد در نيمه ماه رمضان و گرفتن ماه در آخر آن بر خلاف معمول .
3 . فرو رفتن زمينى در مغرب و فرو رفتن زمينى در مشرق .
4 . را كد ماندن ( عدم حركت ) خورشيد از ظهر تا عصر .
5 . طلوع خورشيد از مغرب .
6 . بريده شدن سر مردى هاشمى بين ركن و مقام .
هامش
( 1 ) . البته حملهء مغولان پس از سقوط بغداد در سال 656 ق نيز ادامه يافت .
( 2 ) . عقد الدرر : ص 349 .