فصل دوم : نشانههايى كه حتمى خوانده نشدهاند
2 / 1 سرازير شدن علم از قم به ديگر جاها
1284 . تاريخ قم « 1 » : بذين اسانيد روايت است از صادق عليه السلام ، كه او ذكر و ياد كوفه مىكرد و مىفرمود كه : « عن قريب باشد كه كوفه روزكارى از مؤمنان ، خالى كردد و علم و دانش در آن نابديد شود ، چنانجه مار كه در سوراخ رود و پنهان شود ، و از وى اثر نماند ، و علم و دانش به شهرى كه آن را قم كويند ، ظاهر شود و روشن كردد ، و معدن اهل علم و فضل شود ، كه بر روى زمين ، هيچ مستضعفى و سستدينى بنماند ، تا غايت كه زنان پردهنشين در پردها به علم امامت و ولايت ، عالم كردند ، و اين حكم بذيشان برسد . و اين معنى به نزديك غيبت و نابديد شدن حجّة اللَّه بود . « 2 »
پس حق - سبحانه و تعالى - قم را ، و اهل قم را ، قائم مقام و حجّت گرداند بر خلق او ، و اگر نه چنين بودى ، زمين و هر چه بر روى اوست ، به خود فرو بردى ، و خلائق را بر يكديگر حجّت بنماندى . همچنين علم و دانش از قم به ديكر شهرها و ولايت ، فائض و منتشر كردد ، تا به مشرق و مغرب برسد . جون حال بذين نوع باشد ، حجّت خداى عز و جل بر
هامش
( 1 ) . متن ترجمه اين حديث و حديث بعدى ، از كتاب اصلى و كهن تاريخ قم آورده شده است كه با ادبيات خاصدوران نگارش خود اكنون در اختيار ماست .
( 2 ) . در نسخهء چاپى بحار الأنوار : به جاى « نزديك غيبت » ، « نزديك به ظهور » آمده ، در حالى كه در نسخ خطّى بحار الأنوار موجود در دار الحديث ( ش 331 : ج 14 ص 186 ) مطابق با مصدر آمده است .