آية اللَّه شبيرى زنجانى نيز اين گمان را مطرح كرده است كه وكلاى خاص ، نمىتوانستهاند در مسائلى كه طُرُق ظاهرى براى حلّ آن وجود دارد ، ارتباطى با شيعيان داشته باشند . ايشان ، احتمال مىدهد كه شايد به همين جهت ، سفيران چهارگانه هيچ يك مراجع علمى طايفهء امامية نبودهاند و ارتباط شيعيان با آنان ، بيشتر براى حلّ معضلاتى بوده كه تنها از طريق غيبى حل مىشده است ، « 1 » چنان كه برابر نقل جناب ابو سهل اسماعيل بن على نوبختى ، در مقطعى كه دستِ كم ده سال به درازا كشيده ، يعنى در حوالى سال 280 تا 290 ق ، يكباره توقيعات ، قطع شدند و به احتمال ، اين امر تا پايان عمر جناب محمّد بن عثمان عَمرى در سال 305 ق ، يعنى حدود 25 سال ادامه يافته است . « 2 »
با اين حال ، برخى شواهد نشان مىدهند از سراسر مناطق شيعهنشين ، پرسشهاى بسيارى صورت مىگرفته « 3 » و طبعاً بخش عمدهء آن به دست ما نرسيده است . در گزارش محمّد بن احمد صفوانى در بارهء قاسم بن علا « 4 » - كه در شهر « ران » ( ميان مراغه و زنجان ) ساكن بوده - ، آمده است كه در دورهء نايب دوم و سوم ، دائماً توقيعات ولىّ عصر عليه السلام به او مىرسيده ، به گونهاى كه با قطع حدود دو ماههء آنها ، وى نگران شده ؛ امّا در همان زمان ، پيكِ عراق رسيده و مايهء خوشحالى وى گرديده است . « 5 »
هامش
( 1 ) . جرعهاى از دريا : ج 1 ص 174 - 173 .
( 2 ) . ر . ك : كمال الدين : ص 93 .
( 3 ) . از جمله ر . ك : ج 4 ص 378 ح 728 .
( 4 ) . قاسم بن علا ، كسى است كه عمرى دراز كرده و با امام هادى عليه السلام و امام عسكرى عليه السلام ديدار داشته و وكيل ولىّعصر عليه السلام در منطقهء خود بوده است . وى افتخار ديدار با امام عليه السلام را يافته و روز رحلتش را از امام عليه السلام نشيده بود .
( 5 ) . ر . ك : ج 4 ص 411 ح 743 .