تبيين توقيعهاى فقهى « 1 »
يكى از محورهاى مهم در توقيعاتى كه از ناحيهء مقدّسهء ولىّ عصر عليه السلام صادر شدهاند ، پاسخگويى به پرسشهاى فقهى و شرعى است ؛ پرسشهايى كه همانند دورههاى امامان پيشين عليه السلام براى شيعيان پديد مىآمده است . اين پرسشها كه به دليل عدم دسترس مستقيم به امام عليه السلام ، نوعاً از طريق واسطه و به وسيلهء نامهنگارى انجام گرفته ، در زمينههاى مختلفاند « 2 » و تنوّع آنها نشان مىدهد كه شيعيان به رغمِ دشوارى رساندن پرسشهاى خود به محضر امام عليه السلام ، در موارد متعدّد ، مسائل شرعى خود را از طريق يك ، دو يا چند واسطه از ايشان مىپرسيدهاند .
از اين رو ، در مجموعه توقيعات فقهى باقىمانده ، هم پرسش از احكام الزامى و مهم وجود دارد و هم از برخى آداب غير الزامى ، چنان كه برخى نيز مربوط به ابهام
هامش
( 1 ) . به قلم پژوهشگر ارجمند ، حجة الاسلام و المسلمين سيّد ضياء الدين مرتضوى .
( 2 ) . در دورهء غيبت صغرا ، گاه برخى افراد توفيق تشرّف به محضر ولىّ عصر عليه السلام را يافته و پاسخ پرسشهاى خودرا از محضر ايشان - روحى و أرواح العالمين فداه - شنيدهاند ، چنان كه شيخ طوسى و طبرسى از جناب كلينى روايت كردهاند كه : شخصى به نام زُهرى كه مدّتها در پىِ زيارت حجّت عليه السلام بود و اموال بسيارى نيز در اين راه خرج كرده بود ، پس از پيگيرى فراوان ، توانست از طريق جناب عَمرى ( ظاهراً عثمان بن سعيد كه وكيلِ نخست امام عليه السلام بود و يا احتمالًا فرزند وى محمّد بن عثمان كه وكيل بعدى ايشان بود ) ، خدمت امام عليه السلام برسد و پاسخ همهء پرسشهاى خود را بگيرد و علاوه بر آن ، جملهء « ملعونٌ ملعونٌ مَن أخَّرَ العشاءَ إلى أن تشتبكَ النجومُ ؛ ملعونٌ ملعونٌ مَن أخَّرَ الغداةَ إلى أن تَنفَضَّ النجوم » را كه در بارهء به تأخير انداختن نماز عشا و صبح است ، بشنود ؛ سخنى كه در فقه مورد بحث قرار گرفته است ( ر . ك : الغيبة : ص 271 ، الاحتجاج : ج 2 ص 479 . نيز ، ر . ك : كشف اللّثام : ج 3 ص 75 ، مفتاح الكرامة : ج 5 ص 138 ، جواهر الكلام : ج 7 ص 306 ، الصلاة ، نايينى : ج 1 ص 76 ) .