( از بزرگان قم در اوايل غيبت صغرا ) كه ابن بابويه آنها را در اختيار داشته « 1 » و نيز درخواست احمد بن اسحاق ( از بزرگان قم در عصر امامان متأخّر شيعه ) از امام عسكرى عليه السلام مبنى بر نگارش دستخطّى براى آشنايى وى با خطّ امام ، « 2 » مىتوان نتيجه گرفت كه احتمال اوّل ، موجّهتر است و شيعه به سبب آشنايى با خطّ امام عسكرى عليه السلام ، از طريق شباهت خطّ توقيعهاى صادر شده از ناحيه با خطّ امام عسكرى عليه السلام ، به آنها اطمينان مىيافتند ، و حتّى نگارش آنها به وسيلهء يك منشى ثابت در هر دو دورهء امامت امام عسكرى عليه السلام و امام عصر عليه السلام نيز از اعتبار آنها نمىكاهد .
گفتنى است كه دقّت در خطّ توقيعهاى صادر شده در دوران غيبت صغرا ادامه داشته و گزارش زير ، نشان دهندهء اين امر است . عبد اللَّه بن جعفر حميرى مىگويد :
لَمّا مَضى أبو عَمرٍو - رَضِىَ اللَّهُ تَعالى عَنهُ - أتَتنَا الكُتُبُ بِالخَطِّ الَّذى كُنّا نُكاتِبُ بِهِ بِإقامَةِ أبى جَعفَرٍ رضى الله عنه مَقامَهُ . « 3 »
هنگامى كه ابو عمرو « 4 » - كه خداى متعال ، از او خشنود باد - در گذشت ، نامههايى در جانشينى ابو جعفر ( محمّد بن عثمان عَمرى ) به ما رسيد كه با همان خطّى بود كه قبلًا با آن مكاتبه مىكرديم .
افزون بر اين ، اگر وكيلان منحرف و بر كنار شده به طمع دريافت اموال و يا ديگر اغراض دنيوى ، توقيعى را مىساختند و آن را به امام عليه السلام منسوب مىكردند و يا
هامش
( 1 ) . ر . ك : كتاب من لا يحضره الفقيه : ج 1 ص 142 و ج 2 ص 154 و ج 3 ص 68 و ج 4 ص 203 .
( 2 ) . الكافى : ج 1 ص 513 ح 27 ( « احمد بن اسحاق گفت : دخلت على أبى محمّد عليه السلام فسألته أن يكتب لأنظر إلىخطّه فأعرفه إذا ورد ، فقال : نعم ؛ بر امام عسكرى عليه السلام وارد شدم و از ايشان خواستم كه بنويسى تا به خطّش نظر كنم تا چون نامهء ايشان بر من وارد شد ، آن را بشناسم . فرمود : باشد ! » ) .
( 3 ) . ر . ك : ج 3 ص 338 ح 617 .
( 4 ) . ابو عمرو عثمان بن سعيد ، اوّلين نايب امام زمان عليه السلام است .