توقيعى واقعى را از آنِ خود مىخواندند ، با عكس العمل تند امام عليه السلام و يا سفيران ايشان رو به رو مىشدند « 1 » و همين امر ، خيال « جعل » و « دسّ » را از انديشهها مىربود .
سنّت عرضهء حديث و تشويق امام عصر عليه السلام به استمرار آن نيز بر استوارى توقيعها مىافزود و واضعان را جلو مىگرفت . « 2 » اين همه ، جدا از اعجازها و نكات كرامتآميزى بود كه در متن توقيعها و در دل پاسخها و نوشتههاى امام عليه السلام ، گاه به عيان مشاهده مىشدند يا در طريق وصول آنها به تحقّق مىپيوستند .
گفتنى است در يك توقيع عصر غيبت صغرا و يك توقيع منسوب در عصر غيبت كبرا تصريح شده است كه خطّ آن از امام عصر عليه السلام نيست . توقيع نخست ، به خطّ احمد بن ابراهيم نوبختى و املاى سفير سوم ولىّ عصر عليه السلام ، ابو القاسم حسين بن روح نوبختى ، بوده است . « 3 » در توقيع دوم نيز تصريح شده است كه املاى حجّت عليه السلام و كتابت فردى معتمد است . « 4 »
هامش
( 1 ) . ر . ك : ادّعاى فارس قزوينى در زمان امام عسكرى عليه السلام ( رجال الكشّى : ج 2 ص 808 ح 1007 - 1008 ) وشلمغانى در روزگار امام عصر عليه السلام : « فجميعُهُ جَوابُنا عن المَسائل و لا مدخل للمخذول الضالّ المضلّ المعروف بالعزاقرى - لعنه اللَّه - فى حرف منه ؛ همهء آن ، پاسخ ما به سؤالهاست و يك حرف آن هم از [ شلمغانىِ ] وا نهادهء گمراهِ گمراه كننده ، معروف به عزاقرى - كه خدا لعنتش كند - نيست » ( ر . ك : ج 3 ص 337 ح 615 ) .
( 2 ) . ر . ك : ص 181 ( فصل دوم ) .
( 3 ) . ر . ك : ص 228 ح 695 . سفيران ، هيچ گاه در پاسخ سؤالهاى شيعيان از امام زمان عليه السلام ، سخنى از خودنمىگفتهاند ، سخن ابو عمرو عَمرى : « و لا أقول هذا من عندى ، فليس لى أن احلِّل و لا احرّم ؛ من اين را از پيش خود نمىگويم . من حق ندارم حلال و حرام را تعيين كنم » ر . ك : ج 5 ص 58 ح 793 ، سخن ابو القاسم حسين بن روح : « لإن أخرّ من السماء فتخطفنى الطير أو تهوى بى الريح فى مكان سحيق أحبّ الىّ من أن أقول فى دين اللَّه عز و جل برأيى أو مِن عند نَفسى ، بل ذلك عن الأصل و مسموع عن الحجّة صلوات اللَّه عليه و سلامه ؛ اگر از آسمان سقوط كنم و پرندگان [ شكارى ] مرا بربايند و يا باد ، مرا به جايى دور بيفكند ، برايم بهتر از آن است كه در بارهء دين خدا ، بر طبق نظرم يا از جانب خودم سخن بگويم ؛ بلكه آنچه مىگويم ، از اصل و شنيده شده از حجّت - كه درودها و سلام خدا بر او باد - است » ر . ك : ج 3 ص 368 ح 640 .
( 4 ) . ر . ك : ص 434 ح 753 .