ملكاً ( دوازده پادشاه ) » « 1 » و « اثنا عشر قيّماً ( دوازده سرپرست ) » « 2 » آمده است و مطابق برخى از نقلها ، متن حديث با عبارت « لا يَزالُ أَمرُ النَّاسِ ماضياً ما وَليَهُم اثنا عَشَرَ رَجُلًا ؛ « 3 » همواره امور مردم انجام مىشود ، مادام كه دوازده مرد ، سرپرست آنها باشند » گزارش شده است .
همهء اين گزارشها ، نشان دهندهء آن است كه پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ، در پى معرّفى جانشينان خود و رهبران آيندهء جهان اسلام بوده و راوى و يا راويان حديث ، سخن پيامبر صلى الله عليه و آله را نقل به معنا كردهاند .
نكتهء قابل توجّه ، اين كه : پس از معرّفى دوازده نفر به عنوان جانشينانِ پس از پيامبر صلى الله عليه و آله توسّط ايشان ، همهمه و هياهو مجلس را فرا مىگيرد ، به گونهاى كه جابر بن سَمُره تصريح مىكند كه سخن پايانى پيامبر صلى الله عليه و آله را نشنيده و از پدر يا عموى خود مىپرسد كه : ايشان چه گفت ؟ و او پاسخ مىدهد كه ايشان فرمود : « كلّهم من قريش ؛ « 4 » همه آنها از قريش اند » ، يا « كلّهم من بنى هاشم ؛ « 5 » همهء آنها از بنى هاشماند » .
اين صحنه نشان مىدهد كه فضاى سياسى براى اعلان رهبران آيندهء جهان اسلام ، مناسب نبوده است ، چنان كه جملهء
« وَ اللَّهُ يَعْصِمُكَ مِنَ النَّاسِ ؛
« 6 » خداوند ، تو را از آسيب مردمان حفظ مىكند » در جريان غدير ، اشاره به همين واقعيت است . البتّه بعد از غدير نيز هنگامى كه پيامبر اسلام در بيمارىِ منجر به وفاتش مىخواهد به صورت مكتوب ، مشكل رهبرى آيندهء جهان اسلام را حل كند ، با كارشكنى و همهمه و
هامش
( 1 ) . ر . ك : ص 336 ح 116 .
( 2 ) . المعجم الكبير : ج 2 ص 196 .
( 3 ) . صحيح مسلم : ج 3 ص 1452 ح 6 ؛ الخصال : ص 473 ح 27 ، بحار الأنوار : ج 36 ص 239 ح 35 .
( 4 ) . ر . ك : ص 332 ح 111 - 116 .
( 5 ) . ينابيع المودّة : ج 2 ص 316 ح 908 .
( 6 ) . مائده : آيهء 67 .