بى ترديد ، سياسى بودن مضمون حديث در عدم نقل آن توسّط اصحاب پيامبر صلى الله عليه و آله ، مؤثّر بوده است . از اين رو ، عدم شهرت نقل آن از طرق مختلف ، بر بىتوجّهى صحابيان به اين موضوع مهم ، دلالت ندارد .
2 . زمان و مكان صدور حديث
در صحيح مسلم ، سخن پيامبر صلى الله عليه و آله در بارهء خلفاى پس از خود ، مربوط به روز جمعهاى است كه شخصى به نام اسلَمى سنگسار شد « 1 » و چون اين واقعه در مدينه اتّفاق افتاده ، « 2 » مىتوان گفت كه مكان سخن پيامبر صلى الله عليه و آله ، مسجد مدينه بوده است ؛ امّا مسند ابن حنبل ، زمان صدور اين حديث را عرفه و مكان آن را سرزمين عرفات « 3 » ذكر كرده است و در گزارشى ديگر ، مكان صدور آن را مِنا مىداند . « 4 »
با تأمّل در متن گزارشهايى كه مربوط به اين واقعه است ، به نظر مىرسد كه جابر بن سَمُره ، تنها يك واقعه را بيان مىكند و با توجّه به ويژگىهاى اختصاصى موجود در متن ، احتمال تعدّد واقعه ، بعيد است .
3 . اختلاف در متن احاديث
متن حديث جابر بن سَمُره ، به گونههاى مختلفى گزارش شده است . در بيشتر گزارشها « اثنا عشر خليفة ( دوازده خليفه ) » ، در صحيح البخارى « اثنا عشر أميراً ( دوازده امير ) » « 5 » و در گزارشهاى ديگر ، « اثنا عشر إماماً ( دوازده امام ) » ، « 6 » « اثنا عشر
هامش
( 1 ) . ر . ك : ص 334 ح 113 .
( 2 ) . اسد الغابة : ج 5 ص 6 .
( 3 ) . ر . ك : ص 336 ح 116 و مسند ابن حنبل : ج 7 ص 424 ح 20959 و 20960 و ص 418 ح 20922 . اينجريان در حجّة الوداع اتّفاق افتاده است .
( 4 ) . ر . ك : ص 336 ح 116 .
( 5 ) . ر . ك : ص 340 ح 123 .
( 6 ) . ر . ك : ص 359 ( روايات « دوازده امام » ) .