اصل ضمن شرح حالهاى ديگر ذكر شدهاند ، مرتّب كرده و آن را ترتيب رجال الكشى « 1 » نام نهاده و به سال 1011 ق ، به پايان رسانده است .
اثر ديگر قهپايى ، ترتيب الفهرست للطوسى است . « 2 » چون كتاب الفهرست شيخ طوسى از كتب مهم رجالى بوده و مراجعه بدان به جهت غير مرتّب بودنش دشوار مىنمود ، مؤلّف ، آن را به ترتيب حروف الفبايى تنظيم نموده و سپس ، آن را در سال 1016 ق ، ضمن تأليف مجمع الرجال ، در آن درج كرد .
جامع فعّاليتهاى رجالى وى ، كتاب مجمع الرجال فى معرفة أحوال الرجال است .
اين كتاب ، جامع كتب اربعهء رجالى و الضعفاء ابن غضائرى است . « 3 » وى پس از ترتيب دادن اين كتابها ، بر آن شد تا براى آسان شدن كار ، نام رجاليان را با يكديگر جمع كند كه به ترتيب حروف تهجّى با اين عبارات كتب ياد شده و اشارهء رمزى به آنها آمده و چنانچه از خود ، مطلب داشته ، در حاشيه آورده و در پايان كتاب ، دوازده فايدهء رجالى بدان افزوده و در سال 1016 ق ، به پايان برده است .
نياز و ضرورتى كه در اين دوره به علم رجال احساس مىشد ، علما را بر آن داشت تا كتابهاى ارزشمندى در اين علم ارائه نمايند ؛ ولى هر كدام از اينها داراى نقصهايى بود كه ديگران را قانع نمىكرد .
عبدالنبى بن سعد جزائرى ( م 1021 ق ) ، شاگرد شيخ بهايى و دارندهء كتابى بزرگ در رجال ، كه از اصول رجالى و . . . در آن سخن به ميان آورده و بدون بهكارگيرى رموز ،
هامش
( 1 ) . الذريعة ، ج 4 ، ص 67 ؛ فهرست نسخ خطّى آية اللَّه مرعشى ، ج 5 ، ص 183 .
( 2 ) . الذريعة ، ج 4 ، ص 66 ؛ فهرست نسخ خطّى كتابخانهء ملّى ملك ، ج 1 ، ص 99 ؛ فهرست نسخ خطّى كتابخانهءمركز احياى ميراث اسلامى ، ج 1 ، ص 411 .
( 3 ) . نسخهاى از كتاب حلّ الاشكال فى معرفة الرجال ابن طاووس حلّى ( م 673 ق ) كه حسن بن زين الدين از روىآن التحرير الطاووسى را نوشت ، به دست ملّا عبداللَّه شوشترى ( م 1021 ق ) افتاد . ايشان هم به جهت فرسوده بودن آن و ترس از نابودى آن ، تنها كتاب الضعفاء منسوب به ابن غضائرى را استخراج كرد و بر اساس حروف ، مرتّب كرد . سپس عناية اللَّه قهپايى ، شاگرد وى ، نسخهء استادش را در كتاب مجمع الرجال خويش آورد ( ر . ك : الذريعة ، ج 4 ، ص 289 و ج 10 ، ص 89 ) .