اسامى را به صراحت بيان كرده است ( الذريعة ، ج 10 ، ص 102 ) ، در مقدّمهء كتاب حاوى الأقوال فى معرفة الرجال مىنويسد :
أنى لم أظفر بكتاب جامع لمّا انتخبوه ، و لم أفز بقانون محتوٍ على ما شعّبوه ، فأحببت أن أكتب فى ذلك دستوراً ، وأجمع فيه ما كان متشعّباً منثوراً . « 1 » بر اساس گفتهء صاحب الذريعة ، كتاب حاوى الأقوال ، اوّلين كتابى است كه رجال حديث را بر اساس اقسام چهارگانهء صحيح ، حَسَن ، موثّق و ضعيف ، مرتّب نموده است « 2 » و در حالات هر يك از آنها ، مطالب كتب اربعهء رجالى را به الفاظ آنها و آوردن رموزى براى نامهايشان نقل كرده است . مؤلّف ، تحقيقات خود را با عناوين « قلتُ » مىآورد . اين كتاب ، مشتمل بر يك « مقدّمه » و چند « مقصد » و يك « خاتمه » است و در آغاز و پايان آن ، چند فايدهء رجالى آمده است .
از ديگر فعّاليتهاى رجالى در اين دوره ، انتخاب كتابى از قدما و شرح و تفسير نمودن رجال آن بود ؛ يعنى همان كارى كه محمّد تقى مجلسى ( م 1070 ق ) در شرح مشيخة الفقيه « 3 » انجام داد .
وى پس از تأليف روضةالمتقين ، بر آن شد تا مشيخهء كتاب من لا يحضره الفقيه را - كه اسانيد صدوق به ائمه عليهم السلام را در بر دارد - شرح كند شبيه كارى كه سيّد هاشم بحرانى ( م 1107 ق ) در كتاب تنبيهالأريب انجام داد و كتاب خود را در شرح اسانيد تهذيب الأحكام شيخ طوسى و بيان خصوصيّات رجال آن به رشتهء تحرير درآورد .
سادهنويسى در رجال و اهمّيت آن
گرايش عمومى به سادهخوانى و سادهنويسى ، مؤلّفان را بر آن داشته بود كه آثار خود
هامش
( 1 ) . حاوى الأقوال فى معرفة الرجال ، ج 1 ، ص 94 .
( 2 ) . مصفّى المقال فى علم الرجال ، ص 251 ؛ موسوعة النجف الأشرف ، ج 7 ، ص 383 .
( 3 ) . الذريعة ، ج 14 ، ص 66 ؛ فهرست نسخ خطّى كتابخانهء آية اللَّه مرعشى ، ج 4 ، ص 336 .