علمى اطلاق مىشود كه به وسيلهء آن ، معانى قرآن كريم بيان شود و حكمتهاى آن ، استخراج گردد . « 1 »
تفسير نقلى يا تفسير مأثور ، در اصطلاح ، هم شامل تفسير آيات قرآن كريم به وسيلهء خود آيات شريف ، هم تفسير آيات توسّط روايات پيامبر اكرم و اهل بيت عليهم السلام ، و هم تفسير آيات با استفاده از اقوال رسيده از صحابيان بيان مىشود . « 2 »
البته تفسير نوع سوم ، به شرط صحّت شرايط ، مورد قبول است . نكتهء ديگر اين كه بسيارى از روايات نيز به تفسير آيات قرآن به وسيلهء آيات ديگر ، اشتمال دارد .
چنان كه از برخى آيات قرآن پيداست ، يكى از وظايف پيامبر اكرم در كنار ابلاغ وحى تلاوت آيات قرآن بر مردم ، تبيين و تفسير آيات شريف قرآن است ، از جمله اين آيهء شريف كه مىفرمايد :
« وَ أَنْزَلْنا إِلَيْكَ الذِّكْرَ لِتُبَيِّنَ لِلنَّاسِ ما نُزِّلَ إِلَيْهِمْ » .
« 3 »
علّامهء طباطبايى ، در تفسير اين آيه مىگويد :
مقصود از « ذكر مُنزَل » ، لفظ قرآن كريم است و مراد از « ما نُزِّلَ إليهم » ، معانى احكام و شرايع و ساير مطالب شرع است . « 4 »
همچنين ، ايشان مىگويد كه در آيهء
« هُوَ الَّذِي بَعَثَ فِي الْأُمِّيِّينَ رَسُولًا مِنْهُمْ يَتْلُوا عَلَيْهِمْ آياتِهِ وَ يُزَكِّيهِمْ وَ يُعَلِّمُهُمُ الْكِتابَ وَ الْحِكْمَةَ »
، « 5 »
منظور از تعليم كتاب ، بيان الفاظ و تفسير معانى مشكل قرآن است ، در مقابل تعليم حكمت ، كه عبارت از معارف حقيقىاى است كه قرآن ، متضمّن آن است . « 6 »
هامش
( 1 ) . البرهان فى علوم القرآن ، ج 1 ، ص 13 .
( 2 ) . التفسير و المفسرون ، دانشگاه علوم اسلامى رضوى ، چاپ اوّل ، 1377 ش .
( 3 ) . نحل ، آيه 44 .
( 4 ) . الميزان ، ج 12 ، ص 274 .
( 5 ) . جمعه ، آيهء 2 .
( 6 ) . الميزان ، ج 19 ، ص 306 .