حضرت بوده و جايگاه خاصّ خود را دارد و ديگر صحابيان ، با ايشان ، قابل مقايسه نيستند . ساير امامان معصوم عليهم السلام نيز هر يك به اقتضاى زمان خويش ، در باب تفسير آيات قرآن كريم ، تلاشهاى فراوان نمودند و شاگردانشان نيز در ثبت و ضبط بيانات تفسيرى آنان ، كوشش بسيار كردهاند كه حاصل آن ، به صورت روايات تفسيرى در كتب تفسير روايى و جوامع حديثى در دسترس مردم قرار دارد .
دانشمندان شيعه نيز در دورههاى مختلف ، نسبت به گردآورى و تدوين اين روايات ، توجّه ويژهاى داشتهاند و در هر دوره ، كتاب هايى در اين زمينه ، نگاشته شده است . دو قرن دوازدهم و سيزدهم كه موضوع بحث اين جستار است ، نيز از اين نكته ، مستثنا نيست و ما شاهد تأليف كتابهاى ارزشمندى در باب تفسير روايى هستيم كه اينك در اين مجال ، بدانها اشاره مىشود :
1 . نور الثقلين ، از عبد على بن جمعهء عروسى حويزى ( م 1112 ق ) . مؤلّف ، فقيه و محدّث بزرگ شيعه ، همعصر علّامه ، شيخ حرّ عاملى و سيّد هاشم بحرانى و از استادان سيد نعمة اللَّه جزايرى در شيراز بوده است . وى ، مشرب اخبارى داشته ، در شيراز ساكن بوده و در آن جا به تدريس مشغول بوده است . وى به سال 1112 ق ، در بصره درگذشت . در تفسير ارزشمند نور الثقلين ، تنها از كتب معتبر شيعه ، حديث نقل شده و نام مأخذ ، در ابتداى هر حديث ، آمده و برخى احاديث نيز تقطيع شده است .
در بيشتر موارد ، از زنجيرهء سند ، به اختصار ياد شده است . مؤلّف در برخورد با اخبار متعارض ، اظهار نظر نمىكند و تحقيق را به عهدهء خواننده مىگذارد . « 1 »
2 . المعين فى تفسير الكتاب المبين ، از نور الدين محمّد بن شاه مرتضى كاشانى ( اخبارى ) ( م 1115 ق ) . اين كتاب ، برگرفته از احاديث است و بيشتر به تفسير الصافى فيض ، ارجاع داده است . « 2 »
اين تفسير با تحقيق آقاى حسين درگاهى ، توسّط انتشارات
هامش
( 1 ) . تفسير شيعه و مفسران آن ، ص 239 .
( 2 ) . فهرست نسخ خطّى كتابخانهء آية اللَّه مرعشى ، ج 16 ، ص 343 ( ش 6385 ) .