پيامبر خدا و برخى صحابه ، در فهم بيانات دينى و بعضى واژهها با مشكل مواجه شدند .
احتمالًا اوّلين اثر شيعى كه در توضيح معناى روايات تأليف شده ، كتاب معانى الأخبار شيخ صدوق باشد .
جامعترين و مهمترين اثر غريب الحديثى در ميان شيعه ، كتابى است كه در قرن يازدهم هجرى ، با نام مجمع البحرين و مطلع النيّرين ، به قلم فخر الدين بن محمّد على خفاجى ، معروف به طُرَيحى ، پديد آمد . اين كتاب ، علاوه بر لغات احاديث نبوى ، شامل لغات مشكل روايات ائمه عليهم السلام نيز هست . طريحى ، تدوين كتابش را به روش الصحاح جوهرى انجام داده است .
اينك به معرفى دو اثر معاصر در اين زمينه مىپردازيم .
1 . غريب الحديث فى « بحار الأنوار »
تأليف حجة الاسلام والمسلمين حسين حسنى بيرجندى ، با تحقيق پژوهشگرانِ مركز تحقيقات دار الحديث .
اين كتاب ، ابتدا در سال 1378 ش ، در چهار مجلّد و در قطع وزيرى توسّط وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى منتشر شد و سپس در سال 1379 ش ، به صورت يك جلدى رحلى در يكهزار صفحه ، توسّط همان ناشر ، مجدّداً به چاپ رسيد .
علّامهء مجلسى ، در ضمن مجلّدات بحار الأنوار ، لغات و عبارتهاى مبهم و مغلق آن را شرح و تفسير نموده و بعضاً نكات ارزندهاى در تفسير حديث به حديث ، ارائه نموده است .
پراكندگى اين شروح و توضيحات در اين تعداد مجلّد ، استفاده از آنها را محدود و مشكل ساخته است . كتاب حاضر ، اين الفاظ و مفردات بسيار و اين شرح و تفسيرهاى پراكنده را به صورت يكجا و به ترتيب حروف الفبا ، در خود جاى داده