جمع بوده نيز متعيّن است . بنابراين ، تعيّن استغراق در جمع محلّاى به الف و لام مستند به الف و لام نمىباشد . « 1 »
260 - اگر دلالت جمع محلّاى به الف و لام بر استغراق و تعيّن در استغراق جمع محلّاى به الف و لام مستند به الف و لام نبوده باشد پس مستند به چيست ؟
( فلا بدّ ان . . .
ليكون به التّعريف ) ج : مىفرمايد : وقتى قبول داريم كه جمع محلّاى به الف و لام مفيد عموم و استغراق بوده و از طرفى تعيّن استغراق از جانب الف و لام نمىباشد ، قهرا بايد گفت ؛ دلالت جمع محلّاى به الف و لام بر استغراق مستند به وضع جمع محلّاى به الف و لام است . يعنى گفته شود ؛ جمع ، وقتى محلّاى به الف و لام شد ، چنين جمعى ، وضع شده است براى دلالت داشتن بر عموم و استغراق نه اينكه الف و لام براى اشاره داشتن به معناى معيّن كه در اينجا استغراق بوده وضع شده است تا تعريف جمع محلّاى به الف و لام يعنى دلالتش بر عموم به واسطهء الف و لام باشد . « 2 »
هامش
( 1 ) - يعنى جمع دلالت بر مراتب جمع كه اقلّش سه نفر و مرتبهء كاملش ، همهء افراد بوده دارد ولى قدر متيقّن از جمع همان اقلّ است . پس اينگونه نيست كه جمع ، دلالت بر استغراق داشته باشد يا الف و لام مفيد استغراق باشد . بلكه بايد گفت هيئت جمع محلّاى به الف و لام مفيد استغراق است . به عبارت ديگر ، كلمهء « علماء » دلالت بر جمع كه اقلّش ، سه نفر و مرتبهء كاملش ، تمامى افراد بوده دارد كه اقلّ به عنوان قدر متيقّن آن مىباشد . حال اين جمع وقتى مدخول الف و لام شد و چنين هيئتى پيدا كرد يعنى هيئت جمع محلّاى به الف و لام ، آنوقت مفيد مرتبهء كامل جمع كه عموم بوده خواهد بود .
به بيان ديگر ، جمع محلّاى به الف و لام مثل « العلماء » نظير آن است كه گفته شود : « كلّ عالم » .
( 2 ) - چنان كه در پاورقى قبلى نيز گفته شد كه در اين حالت براى جمع محلّاى به الف و لام يك وضع هيئتى حاصل مىشود . يعنى واضع ، هيئت جمع محلّاى به الف و لام را براى افادهء عموم و استغراق جمع در همهء افراد وضع كرده است .