261 - اگر قبول نشود كه دلالت جمع محلّاى به الف و لام بر عموم به واسطهء وضع هيئت جمع محلّاى به الف و لام باشد بلكه اصرار شود كه دلالتش به واسطهء الف و لام بوده آنوقت آيا الف و لام براى تعيين معنا يعنى تعيين استغراق نخواهد بود ؟
( و ان ابيت الّا . . . الّا لفظا فتأمّل جيّدا ) ج : مىفرمايد : اگر چنين اصرارى باشد ، ناچارا بايد گفت ؛ الف و لام براى دلالت بر استغراق وضع شده بدون آنكه براى دلالتش بر استغراق ، دلالتش بر تعيين را واسطه قرار داد . به عبارت ديگر ، لازم نيست گفته شود ؛ الف و لام در جمع محلّاى به الف و لام براى تعيين وضع شده و تعيين در جمع محلّاى به الف و لام ، عبارت از استغراق است . به بيان ديگر ، الف و لام براى تعريف و تعيين معناى جمع نيامده تا گفته شود ؛ تعريف و تعيين معنا به استغراق است . « 1 » در نتيجه تعريفى هم كه خواهد داشت ، تعريف لفظى بوده مثل تعريفى كه در علم جنس گفته شد و نه آنكه تعريفش تعريف معناى جمع كه استغراق بوده باشد تا گفته شود ؛ الف و لام براى تعريف وضع شده است . « 2 »
هامش
( 1 ) - يعنى خود الف و لام براى استغراق وضع شده است و لازم نيست گفته شود ؛ براى تعريف و تعيّن معنا وضع شده و تعيّن معنا در جمع محلّاى به الف و لام عبارت از استغراق مىباشد .
( 2 ) - وقتى الف و لام براى استغراق باشد آنوقت تعريفش ، تعريف لفظى مىشود يعنى لفظ را معرفه مىكند ولى موجب تعريف معنا و معرفهء حقيقى شدن نمىشود .
ولى بايد گفت : اگر پذيرفته شود الف و لام براى استغراق باشد ، مفيد تعريف نيز مىشود . زيرا تعريف در هر قسمى به اعتبار آن قسم بوده و در جمع نيز تعريفش عبارت از تعيّن در عموم بود كه قبول كرديم اگر الف و لام براى استغراق وضع شده باشد و مفيد عموم باشد پس قهرا بعد از افادهء عموم آن را متعيّن در عموم كرده و معرفه مىكند . شايد عبارت « فتامّل جيدا » مصنّف اشاره به همين معنا باشد . و يا اينكه اشاره باشد كه وضع الف و لام را براى استغراق اصلا قبول نداريم بلكه مطلب همان است كه گفته شد ؛ استغراق به واسطهء وضع هيئتى جمع محلّاى به الف و لام مىباشد .