خاطر دلالت الف و لام است بر تعيين ، چرا كه تعيّنى نيست مگر براى مرتبهاى كه شامل است براى همهء افراد ، و اين ( نبودن دلالت در دلالت جمع بر عموم ) به دليل تعيّن مرتبهء ديگرى است و آن ( مرتبهء ديگر ) اقلّ مراتب جمع است ، چنان كه مخفى نمىباشد . پس چارهاى نيست اينكه باشد دلالت كردن آن ( جمع محلّاى به الف و لام ) بر اين ( عموم ) مستند به وضع آن ( جمع ) اينچنين ( با الف و لام ) براى اين ( دلالت بر استغراق داشتن ) ، نه [ مستند نيست ] به دلالت داشتن الف و لام بر اشاره داشتن به معيّن ( شىء معين ) تا باشد به واسطهء آن ( الف و لام ) تعريف ، و اگر سر باززدى ( نپذيرفتى ) مگر از مستند بودن دلالت برآن ( عموم ) به اين ( الف و لام ) پس گريزى نيست از دلالت داشتن آن ( الف و لام ) بر استغراق بدون واسطه شدن دلالت كردن بر تعيين ، پس نمىباشد به سبب آن ( الف و لام ) تعريفى مگر لفظى ، پس خوب تأمّل كن .
نكات دستورى و توضيح واژگان
و منها المفرد المعرّف باللّام : جار و مجرور « منها » خبر مقدّم بوده و ضميرش به الفاظ يعنى الفاظى كه براى مطلق وضع شده برگشته و كلمهء « المفرد » مبتداى مؤخّر و كلمهء « المعرّف » صفت آن بوده و مقصود از « باللّام » الف و لام مىباشد .
و المشهور انّه الخ : ضمير در « انّه » به مفرد معرفه به الف و لام برمىگردد .
او العهد باقسامه . . . الاشتراك بينها لفظا او معنى : ضمير در « باقسامه » به « العهد » و ضمير در « بينها » به « اقسامه » اقسام عهد برگشته و يا به « اقسام » يعنى اقسام الف و لام برگردد كه توضيح و فرق آن در پاورقى پرسش و پاسخ مربوطه خواهد آمد . و كلمهء « لفظا » و « معنى » تمييز بوده و مقصود ، به نحو اشتراك لفظى و اشتراك معنوى مىباشد .
فى كلّ واحد من الاقسام : مقصود از « الاقسام » اقسام معرفه به الف و لام جنس ، عهد و استغراق مىباشد .
لا باستعمال المدخول : كلمهء « باستعمال » عطف بر « من قبل الخ » مىباشد . يعنى « و