لو لم يكن تقدير تعدّد الفرد على خلاف الاطلاق : مقصود از « تعدّد الفرد » يعنى تعدّد متعلّق جزاء به معناى طبيعت متعدّد بودن و مقصود از « الاطلاق » اطلاق متعلّق جزاء كه ظهور در طبيعت واحده بودن جزاء دارد .
و الّا : يعنى و « ان كان ظهور الجملة الشّرطيّة فى كون الشّرط سببا او كاشفا عن السّبب » .
كان بيانا لما هو المراد من الاطلاق : ضمير در « كان » كه جواب « ان » در « الّا » بوده به ظهور جملهء شرطيّه در اينكه شرط يا سبب يا كاشف از سبب بوده و ضمير « هو » به ماء موصوله به معناى تعدّد برگشته و مقصود از « الاطلاق » اطلاق متعلّق جزاء مىباشد .
يكون معلّقا على عدم البيان : ضمير در « يكون » به « ظهور الاطلاق » يعنى ظهور اطلاق متعلّق جزاء برمىگردد .
و ظهورها فى ذلك : كلمهء « واو » حاليه بوده و ضمير در « ظهورها » به جملهء شرطيّه برگشته و مشار اليه « ذلك » نيز « حدوث جزاء » كه مستلزم تعدّد جزاء بوده مىباشد .
لا يكون بيانا : ضمير در « يكون » به « ظهورها فى ذلك » برمىگردد .
فلا ظهور له مع ظهورها : ضمير در « له » به « الاطلاق » يعنى اطلاق متعلّق جزاء و ضمير در « ظهورها » به جملهء شرطيّه برمىگردد .
فتلخّص بذلك : مشار اليه « ذلك » بياناتى كه در جواب از وجوه سهگانه داده شد مىباشد .
هو القول الخ : ضمير « هو » به « قضيّة الخ » يعنى اقتضاى ظاهر جملهء شرطيّه برمىگردد .
شرح ( پرسش و پاسخ )
59 - اشكال وارده بر وجه دوّم تصرّف بنا بر قول به تداخل مبنى بر اينكه ماهيّات جزاء ، متعدّد بوده ولى در يك فرد اجتماع كرده و اكتفاء به جزاى واحد مىشود چيست ؟
( ان قلت كيف . . . المتماثلين فيه ) ج : مىفرمايد : همان اشكال اجتماع حكمين متماثلين در شيئى واحد لازم مىآيد . زيرا وقتى يك مصداق ، مجمع براى دو عنوان و دو ماهيّت شود ، مثلا وضوى واحد ، مصداق براى ماهيّت وضوى بعد از بول و مصداق براى ماهيّت وضوى بعد از نوم شود ، بديهى است