حكومت خودكامهء پادشاهان مستبد و وطنفروش نوشته و وظايف علما و فقها را نسبت به دين و اوضاع جارى بيان نموده و با تبيين فصول مختلف عهدنامه مالك اشتر ، حدود و اختيارات حاكم و حكومت اسلامى را ترسيم نموده و دفاع از مشروطيّت را لازم دانسته است گواه ديگرى بر اعتقاد راسخ آخوند به فقه حكومتى بوده ، خصوصا كه در تقريظ خود مطالب كتاب را مستفاد از شريعت دانسته ، و ديگران را دعوت به آموزش ، يادگيرى و تفهيم آن نموده است . مرحوم آخوند در شرح مكاسب شيخ انصارى به تشريح ولايت فقيه پرداخته و ولايت فقها را در تصرف در مصالح عمومى و نوعيّهء جامعه كه در عبارات علّامه نائينى نيز آمده ، ثابت دانسته و فقيه را قدر متّقين افراد در تصدّى و عهدهدار شدن اين امر مهمّ دانسته است . « 1 »
3 - گفتارى پيرامون كتاب « كفاية الاصول »
علم اصول توسط آخوند تحوّلات چشمگيرى پيدا كرد . تدقيق و ژرفنگرى نسبت به مسائل و طرح آراى جديد و تبيينى نو از مسائل و غيره بهگونهاى بوده كه آراى اصولى او همواره در حوزههاى علميّه نقل مىشود و مورد توجّه است . كتاب « كفاية الاصول » منعكسكنندهء افكار اصولى بلند آخوند بوده كه در قالب ايجاز عبارات كه بعضا موجب غامضيّت درك مطالب شده به رشته تحرير درآمده است . گستردگى آرا ، تحقيق و تدقيق مطالب و طرح آراى جديد سبب شده كه اين كتاب ، آخرين كتاب درسى حوزه در سطح عالى شده ، محور بحث دروس خارج علم اصول گردد و در تمام اقطار در نهايت اشتهار باشد . دانشمندان حاشيهها و تعليقههاى متعدّدى برآن افزودهاند كه از مشهورترين آنها ،
هامش
( 1 ) - تفصيل نظر آخوند خراسانى در باب ولايت مطلقه فقيه در كتاب « بررسى سير تاريخى و مبانى فقهى ولايت مطلقه فقيه » از مؤلّف آمده است .